Kabanata 7 — Ang Ikasampung Kaarawan

Sa lahat ng araw ng kaniyang pagkabata, iisa ang babalik-balikan ni Sherwin kapag kailangan niyang patunayan sa sarili na minsan ay naging masaya siya.

Araw iyon ng kaniyang ikasampung kaarawan.

Tapos na ang tag-ulan. Bumaba na ang tubig ng ilog at muling luminaw, at ang langit sa ibabaw ng San Roque ay bughaw na bughaw, parang bagong labang kumot na isinampay ng Diyos. Nagising siya sa kamay ng kaniyang ina sa balikat, gaya ng lagi. Ngunit sa pagkakataong ito, hindi agad inalis ni Aling Rosa ang kamay.

“Sampung taon ka na,” bulong nito.

Hindi niya inaasahang maaalala nito. Walang kalendaryo sa bahay nila. Ang mga araw ay sinusukat lang sa kung kaninong labada ang ihahatid.

“Opo.”

“Sampung taon.” Sa dilim, hindi niya makita ang mukha ng ina, ngunit narinig niya ang ngiti sa boses nito, at isang bagay sa ilalim ng ngiti na parang pagkamangha. “Ang liit-liit mo noon. Kasya ka sa batya.”

May iniabot ito sa kaniya. Parihaba, matigas, nakabalot sa retaso.

Binuksan niya. Isang kuwaderno. Bago. Matigas ang pabalat, kulay asul, at sa loob ay puting-puti ang mga pahina, walang kahit isang guhit ng ibang tao. Nakaipit sa gitna ang isang ballpen na may takip pa. Hindi pa siya nagkaroon ng sariling kuwaderno. Ang sinusulatan niya sa paaralan ay mga pilas ng papel na hinihingi niya kay Binibining Santos, at ang ginagamit niya ay mga lapis na maikli na sa hinliliit niya.

“Nay, saan po kayo…”

“Huwag mo nang itanong.” Isinara nito ang kaniyang mga daliri sa palibot ng kuwaderno. “Magaling ka raw bumasa, sabi ng maestra mo. Hindi ko alam kung saan mo nakuha iyan. Hindi sa akin. Hindi ako nakatuntong ng ikatlong baitang.” Huminto ito. “Pero ikaw, makakatapos ka. Narinig mo? Kahit ano ang mangyari, makakatapos ka.”

Hindi niya alam na isandaang piso ang kuwaderno at ballpen na iyon, at na halos dalawang buwang itinabi ng kaniyang ina ang tig-dadalawang pisong sukli sa pamimili ng bigas, isinisilid sa butas ng haligi para hindi makita at makuha ng kanilang ama, hanggang sa umabot ito ng isandaan. Malalaman niya iyon pagkalipas ng dalawampung taon, mula kay Liza, at kakailanganin niyang lumabas ng silid.

Nang umagang iyon, ang alam lang niya ay may kuwaderno siya, at mahal siya ng kaniyang ina, at sapat na ang dalawang iyon para maging mayaman.

Hindi siya pinaglaba ni Aling Rosa nang araw na iyon.

“Maglaro ka,” sabi nito sa ilog, nang akma niyang kukunin ang kumot. “Minsan lang ang sampu.”

“Pero po, ang dami pa…”

“Sherwin. Maglaro ka.”

Hindi siya marunong. Iyon ang totoo. Tumayo siya sa pampang, walang hawak, at hindi alam kung ano ang gagawin sa sariling mga kamay. Si Liza ang nagligtas sa kaniya. Sinabuyan siya nito ng tubig sa mukha, tumili, at tumakbo, at bago pa siya makapag-isip, hinahabol na niya ito sa mababaw, at si Jun-jun ay tumatawa sa batuhan, pumapalakpak, at sumisigaw ng “Kuya! Kuya!” sa bawat talsik.

Dumating si Marlon bago magtanghali, may dalang dalawang kamote at isang bagay na nakakuyom sa palad.

“Para sa iyo. Kaarawan mo raw, sabi ni Liza.”

Isang bato. Maliit, lapad, makinis na makinis, kulay abo na may isang puting guhit na paikot sa gitna, parang singsing.

“Nakita ko sa may liko. Tatlong araw ko nang hinahanap ang ganiyan. Pampatalbog sana sa tubig.” Nagkamot ito ng ulo. “Pero maganda, e. Sayang kung itatapon.”

Hinawakan ni Sherwin ang bato. Mainit pa ito mula sa palad ni Marlon.

“Salamat.”

“Wala iyon.” At dahil sampung taong gulang din si Marlon at hindi kayang tumayo nang matagal sa isang sandaling seryoso, itinulak siya nito sa tubig.

Naglangoy sila hanggang hapon. Nagpaligsahan sila kung sino ang mas matagal sa ilalim. Nahiga sila sa mainit na bato, magkatabi, basa, humihingal, nakatingala sa mga ulap, at nagkuwento si Marlon tungkol sa tiyuhin nitong nakarating daw ng Maynila at nakakita ng bahay na may hagdang gumagalaw nang mag-isa.

“Balang-araw, pupunta ako roon,” sabi ni Marlon.

“Ako rin,” sabi ni Sherwin, at nagulat siya, dahil ngayon lang niya nalamang gusto niya.

“Sabay tayo?”

“Sige.”

Ganoon lang kadali. Dalawang batang nakahiga sa bato, nangangako ng buong buhay. Ipinikit ni Sherwin ang mga mata. Naramdaman niya ang araw sa kaniyang talukap, ang bato sa kaniyang likod, ang kuwadernong iniwan niyang nakabalot sa retaso sa ibabaw ng batya, ang braso ni Marlon na halos dumidikit sa kaniya. At naisip niya, nang buong linaw:

Tandaan mo ito. Tandaan mo ang lahat ng ito.

Hindi niya alam kung bakit niya naisip iyon. May mga sandali sigurong alam ng puso na kailangan nitong mag-imbak.

Sa di-kalayuan, sa kaniyang sariling bato, nagbabanlaw si Lola Idang katabi ng kaniyang ina. Hindi naririnig ni Sherwin ang kanilang usapan. Ngunit kung narinig niya, ito ang maririnig niya:

“Masaya ang bata.”

“Ngayon lang po,” sabi ni Aling Rosa. “Ngayon ko lang siya nakitang ganiyan.”

“Babalik ka na sa maghapong labada sa susunod na linggo?”

“Kailangan po. Pista na. Tatlong bahay ang nagpapalaba sa akin ng kurtina.”

“At ang mga bata?”

“Si Toto raw po ang titingin. Napakabait ng taong iyon, Lola. Hindi ko alam kung paano ko mababayaran.”

Matagal na hindi sumagot ang matanda. Piniga nito ang isang tapis, dahan-dahan, hanggang sa huling patak.

“Rosa,” sabi nito sa wakas. “Huwag mong masyadong iasa ang mga anak mo sa ibang tao.”

“Ano pong ibig ninyong sabihin?”

“Wala. Matanda na ako. Marami lang akong nakita.” Tumingin ito sa dalawang batang lalaking nakahiga sa bato. “Ang ilog na ito, may bahaging malinaw at may bahaging hindi mo tanaw ang ilalim. Pareho lang ang itsura sa ibabaw.”

May kumislap sa mata ni Aling Rosa. Pagod. Inis. Ang inis ng babaeng walang mapagpipilian at sinasabihan pang mag-ingat sa pagpili.

“Sino pa po ang aasahan ko, Lola? Ang asawa ko?”

Walang naisagot si Lola Idang doon. Dahil totoo. At dahil kung minsan, ang katotohanan ng isang babae ang mismong nagbubukas ng pinto para sa kasinungalingan ng isang lalaki.

Umuwi silang apat nang papalubog na ang araw, mapula ang balat, magaan ang batya. Kinarga ni Sherwin si Jun-jun sa likod. Kumakanta si Liza ng awiting inimbento lang nito.

Sa tapat ng bahay na may bubong na yero, nakaupo si Toto sa hagdan, naghihimay ng mais.

“O, ang may kaarawan!” Kumaway ito. “Sampu ka na pala. Binata na.”

“Opo, Kuya Toto.”

“Sa susunod na linggo, ako na ang bahala sa inyo, ha? Sabi ng nanay mo.” Nakangiti ito. Kay Sherwin lang ito nakatingin. “May ipapakita ako sa iyo. Mga librong galing bayan. May mga larawan pa. Mahilig ka sa libro, hindi ba?”

Libro.

Sa buong San Roque, tatlo lang ang libro, at lahat ay nasa paaralan. Lumundag ang puso ni Sherwin bago pa nakaangal ang kaniyang sikmura.

“Talaga po?”

“Talaga. Pero sa iyo ko lang ipapakita.” Kumindat ito. “Sikreto natin.”

Hinigpitan ni Aling Rosa ang hawak sa batya. Sandali lang. Tumingin ito sa bahay ni Lola Idang, at pabalik kay Toto, at sa nakangiting mukha ng lalaking nagpakain sa kaniyang mga anak noong hindi siya makabangon.

“Magpasalamat ka, Sherwin,” sabi nito.

“Salamat po.”

Nang gabing iyon, hindi umuwi ang kaniyang ama, kaya walang yabag na binantayan. Nakahiga si Sherwin sa pagitan ng dalawang kapatid, yakap ang kuwaderno sa dibdib at hawak ang bato ni Marlon sa isang kamay.

Sampung taon na siya. Marunong na siyang lumangoy sa malalim. May kaibigan siya. May kuwaderno siyang walang ibang nakasulat kundi siya. At sa susunod na linggo, makakakita siya ng mga libro.

Ito na siguro ang pinakamasayang araw ng buhay ko, naisip niya, at nakatulog nang nakangiti.

Tama siya. Sa loob ng napakahabang panahon, iyon nga.