Alas Dos ng Hapon

Midterm exam noon.

Karaniwan ay buong araw kami sa paaralan. Umaalis ako ng bahay nang maaga at madilim na kapag nakakauwi, alas-sais na kung minsan. Pero kapag may exam ay iba ang iskedyul. Natapos ko ang huling pagsusulit bago magtanghali, at pagsapit ng alas-dos ng hapon ay nasa bahay na ako.

Kakaiba ang pakiramdam ng makauwi nang maliwanag pa. Tahimik ang bahay. Pagod ang utak ko sa ilang araw na pagrerepaso, at ang tanging gusto ko ay mahiga at walang isipin.

Pumasok ako sa kuwarto. May aklat sa sahig.

Nahulog ito mula sa lalagyan ko. Hindi ko alam kung paano. Siguro ay nasagi ko nang umalis ako nang umagang iyon, o siguro ay hindi maayos ang pagkakalagay. Yumuko ako para pulutin ito at ibalik sa puwesto, at nabasa ko ang pamagat.

Talakayang Kristiyano at Muslim.

Ang aklat ni Nafiza. Ilang linggo na itong naroon at hindi ko pa nabubuklat nang maayos.

Hindi ko ito ibinalik sa lalagyan. Hindi ko rin alam kung bakit. Wala akong ibang gagawin, at nasa kamay ko na ito. Humiga ako, inilagay ang unan sa likod ng ulo ko, at binuksan ang unang pahina.

Ang una kong napansin ay ang anyo nito. Hindi pala ito sermon. Usapan ito. May K para sa Kristiyano at may M para sa Muslim, at nagtatanungan sila nang pabalik-balik. Nagtatanong ang Kristiyano at sumasagot ang Muslim, at kung minsan ay ang Muslim naman ang nagtatanong. Napangiti ako. Ganoon mismo kami ni Nafiza sa silid-aralan. Ang kaibahan ay hindi umiiwas ang M sa aklat, at hindi siya nauubusan ng pasensiya.

Nagbasa ako. Inakala kong makakatulog ako pagkaraan ng ilang pahina.

Hindi ako nakatulog.

Tungkol kay Hesus ang mga unang bahaging tumama sa akin. Sinasabi ng aklat na imposibleng maging Diyos siya, at ang ginamit nitong patunay ay hindi Quran. Bibliya. Ang sarili kong aklat.

Bumangon ako. Nagalit ako nang kaunti, aaminin ko. Madaling pumili ng talata at baluktutin ang kahulugan. Narinig ko na iyon sa mga pari tungkol sa ibang sekta. Sigurado akong ganoon ang ginawa rito. Kinuha ko ang Bibliya namin, bumalik sa higaan, at inilapag ang dalawang aklat nang magkatabi. Titingnan ko ang bawat talata. Hahanapin ko kung saan nandaya ang sumulat.

Binuklat ko ang Juan 14:28. Naroon. Si Hesus mismo ang nagsasalita, at sinasabi niyang ang Ama ay higit na dakila kaysa sa kanya.

Binasa ko ang mga talata bago at pagkatapos nito. Baka iba ang ibig sabihin kapag buo ang konteksto. Hindi nagbago.

Marcos 13:32. Tungkol sa araw at oras ng wakas. Walang nakaaalam daw niyon, kahit ang mga anghel sa langit, kahit ang Anak. Ang Ama lang.

Tinitigan ko iyon nang matagal. Kahit ang Anak. Kung Diyos si Hesus, paanong may hindi siya alam?

Juan 17:3. Nananalangin si Hesus, at tinatawag niya ang Ama na nag-iisang tunay na Diyos, at ang sarili niya ay ang isinugo. Isinugo. Iyon din ang salita ni Nafiza. Sugo.

Naalala ko ang tanong niya noong unang araw. Kanino nananalangin si Hesus? Nasa harap ko na ngayon ang mismong panalangin, at sa loob nito ay sinasabi niya kung sino ang tunay na Diyos, at hindi ang sarili niya ang itinuro niya.

Naupo na ako. Hindi na ako nakahiga.

Ang sumunod na bahagi ay mas mabigat. Ang krus.

Ang tanong ng aklat ay kung talaga bang namatay si Hesus sa krus. Para sa isang Katoliko, hindi iyon tanong. Iyon ang pundasyon. Nasa bawat simbahan ang krus, nasa bawat altar, nasa leeg ng nanay ko. Kung walang kamatayan sa krus ay walang kaligtasan, at kung walang kaligtasan ay ano pa ang natitira?

Itinuro ako ng aklat sa Hebreo 5:7. Hindi ko pa nababasa ang talatang iyon dati, o kung nabasa ko man ay hindi ko pinansin. Sinasabi roon na noong nabubuhay pa si Hesus sa lupa ay nag-alay siya ng mga panalangin at pagsamo, na may malakas na pag-iyak at luha, sa Kanya na may kakayahang iligtas siya sa kamatayan. At dininig siya.

Dininig siya.

Binasa ko ulit. Nanalangin siyang iligtas sa kamatayan, at dininig ang panalangin niya. Naalala ko ang Getsemani, ang panalanging kabisado ng bawat Katoliko, kung saan hiniling niyang ilayo sa kanya ang kopang iyon. Kung dininig ang panalanging iyon, paano siya namatay?

Pagkatapos ay ang tanda ni Jonas.

Mateo 12:38 hanggang 40. Humingi ng tanda ang mga eskriba at Pariseo, at ang sagot ni Hesus ay wala silang tatanggaping tanda maliban sa tanda ni propeta Jonas. Kung paanong tatlong araw at tatlong gabi si Jonas sa tiyan ng malaking isda, tatlong araw at tatlong gabi rin ang Anak ng Tao sa puso ng lupa.

Alam ko ang talatang iyon. Narinig ko na ito sa simbahan. Hindi ko pa ito binilang kahit minsan.

Binilang ko nang hapong iyon, sa mga daliri ko, na parang bata.

Ayon sa itinuro sa amin, namatay si Hesus nang Biyernes, alas-tres ng hapon, at inilibing bago lumubog ang araw. Biyernes ng gabi. Isang gabi. Sabado ng araw. Isang araw. Sabado ng gabi. Dalawang gabi. At ayon mismo sa mga Ebanghelyo, madaling-araw ng Linggo, madilim pa, ay wala na siya sa libingan.

Dalawang gabi. Isang araw.

Binilang ko ulit, mas mabagal. Ganoon pa rin. Ang nag-iisang tandang ipinangako ay tatlong araw at tatlong gabi, at ang salaysay ng mismong Bibliya ay hindi umabot doon.

May binanggit pa ang aklat na talata, Juan 11:9, kung saan si Hesus mismo ang nagtanong kung hindi ba labindalawang oras ang isang araw. Kung labindalawang oras ang araw at ganoon din ang gabi, pitumpu't dalawang oras ang tatlong araw at tatlong gabi. Mula Biyernes ng hapon hanggang madaling-araw ng Linggo ay wala pa sa kalahati niyon.

Nang lumaon ay may mga Kristiyanong nagsabi sa akin na iba raw magbilang ang mga Hudyo, na ang bahagi ng isang araw ay itinuturing nang buong araw. Pinag-isipan ko iyon. Kung "tatlong araw" lang ang sinabi, baka puwede. Pero hindi iyon ang sinabi. Tatlong araw at tatlong gabi. Kahit paano mo bilangin ang mga araw, dalawa lang ang gabi sa pagitan ng Biyernes at Linggo, at walang paraan ng pagbilang na gagawing tatlo ang dalawa.

Dapat kong linawin ang isang bagay dito, dahil Muslim na ang sumusulat nito. Hindi sa Bibliya nakasalalay ang paniniwala ko ngayon. Sinasabi ni Allah sa Quran na hindi nila pinatay si Isa at hindi nila ipinako sa krus, kundi ipinagmukha lang iyon sa kanila, at itinaas siya ni Allah sa Kanya. Iyon ang pinaniniwalaan ko, at sapat na sa akin ang salita ni Allah. Pero nang hapong iyon ay hindi pa ako Muslim. Katoliko akong may hawak na Bibliya, at ang yumanig sa akin ay hindi ang sinasabi ng Quran. Ang yumanig sa akin ay hindi magkatugma ang sarili kong aklat.

Nagpatuloy ako. Hindi ko na kayang huminto.

May bahagi tungkol sa mga pagkakasalungatan sa Bibliya. Isa ang natatandaan kong hinanap ko agad. Sa 2 Samuel 24:1, ang Panginoon daw ang nag-udyok kay David na bilangin ang Israel. Sa 1 Cronica 21:1, na parehong pangyayari ang isinasalaysay, si Satanas ang nag-udyok. Inilagay ko ang isang daliri sa bawat talata at nagpabalik-balik ang tingin ko. Ang Panginoon. Si Satanas. Iisang pangyayari.

Hindi iyon maliit na bagay tulad ng bilang ng kabayo o edad ng isang hari. Diyos at Satanas ang pinag-uusapan. Kung salita ng Diyos ang bawat titik, paano Niya malilito ang sarili Niya sa kaaway Niya?

At ang huli, na hindi ko inasahang tatama sa akin, ay tungkol kay Abraham.

Alam ng bawat batang Katoliko ang kuwento. Inutusan si Abraham na ialay ang kanyang anak, at ang anak na iyon ay si Isaac. Sinasabi ng aklat na si Ismael iyon.

Halos matawa ako. Nakasulat nang malinaw sa Genesis 22:2 ang pangalang Isaac. Binuklat ko para patunayan.

Naroon nga ang pangalang Isaac. Pero naroon din ang mga salitang hindi ko napansin kahit kailan. Ang iyong anak, ang iyong kaisa-isang anak.

Kaisa-isa.

Itinuro ako ng aklat sa dalawa pang talata. Genesis 16:16, walumpu't anim na taon si Abraham nang ipanganak si Ismael. Genesis 21:5, isang daang taon siya nang ipanganak si Isaac. Labing-apat na taon ang pagitan. Sa loob ng labing-apat na taon ay may kaisa-isang anak si Abraham, at Ismael ang pangalan nito. Si Isaac ay hindi kailanman naging kaisa-isa. Nang ipanganak siya ay may kuya na siya.

Kaya sino ang kaisa-isang anak?

Ibinaba ko ang Bibliya sa kandungan ko.

Hindi ko alam kung gaano ako katagal na nakaupo roon. Pumasok ako sa kuwartong iyon na may balak na matulog. Binuksan ko ang Bibliya para hulihin ang isang sinungaling. Ang nahuli ko ay ang sarili ko. Labimpitong taon pa lang ako noon, at buong buhay ko nang dala ang mga paniniwalang iyon, pero ni minsan ay hindi ko binuklat ang aklat na pinagmumulan daw ng mga ito para tingnan kung naroon nga.

Nasa labas ng konteksto, sabi ko sa sarili ko kanina. Binasa ko ang konteksto. Totoo.

Baka mali ang pagkakaintindi nila, sabi ko kanina. Ako pala ang hindi nagbasa.

Naisip ko ang nanay ko at ang kuwintas niyang krus. Naisip ko si Sister Chini, na tumingin sa krus sa dingding nang itanong ko kung bakit niya ginagawa ang lahat. Dahil sa Kanya, sabi niya. Naisip ko ang pangako ko sa sarili na ipapaabot ko si Kristo sa iba bilang pasasalamat.

Ang paniniwalang matagal ko nang dala ay mali pala.

Hindi pa ako handang sabihin iyon nang malakas. Hindi pa ako handang isipin kung ano ang ibig sabihin niyon para sa akin, para sa scholarship ko, para sa pamilya ko. Pero alam ko na, at ang isang bagay na nalaman mo na ay hindi mo na maibabalik sa hindi pag-alam.

Dumidilim na sa labas ng bintana nang mapansin kong hindi pa ako kumikilos. Nasa tabi ko pa rin ang dalawang aklat, magkatabi sa higaan, parehong nakabukas.

Sa lalagyan sa dingding, sa puwang na pinanggalingan ng nahulog, may isa pang aklat na naghihintay. Just One Message.