Ang Babaeng Balot na Balot

Napansin ko siya sa unang linggo pa lang ng klase. Mahirap siyang hindi mapansin.

BSED ang kinuha ko sa Capitol University, major in English. Maiikli ang palda ng uniporme ng mga babae roon, at sa College of Education ay lalo pang maikli. Walang nagtataka dahil iyon ang nakasanayan, at kami namang mga lalaki ay hindi nagrereklamo. Pero may isang estudyante sa klase namin na abot hanggang paa ang palda. Ang blouse niya ay abot hanggang pulso. At sa ibabaw ng lahat ng iyon ay may suot siyang malapad na tela na bumabalot sa buo niyang katawan. Noon lang ako nakakita nang malapitan ng ganoong pananamit. Sa mata ko, para siyang nakabalot sa isang malaking kumot.

Nafiza Pundag ang pangalan niya. Maranao.

Muros. Iyon ang unang salitang pumasok sa isip ko, at ikinahiya ko ito kahit walang nakarinig. Nasa kolehiyo na ako. Iskolar ako ng mga madre at marunong na ako ng kaunting Espanyol. Pero ang batang tinakot noon ay buhay pa pala sa loob ko. Nasa Cagayan de Oro pa rin ako, sa parehong lungsod kung saan ako pinauwi ng isang matanda sa takot sa dilim, at sa unang tingin ko sa kaklaseng iyon ay ang batang iyon ang unang nagsalita. Halaka, may Muros diyan.

Ang kaibahan ay wala na ako sa dilim, at ang Muros ay hindi na kuwento. Nakaupo siya ilang silya ang layo sa akin at nagsusulat sa kuwaderno. Pinagmasdan ko siya nang palihim sa mga unang araw na iyon, at aaminin kong may hinahanap ako. Hindi ko alam kung ano. Kung ano man ang dapat na hitsura ng isang taong galing sa lahing kumikidnap ng bata. Wala akong nakita. Ang nakita ko ay isang estudyanteng maagang dumarating at maayos ang sulat-kamay.

Wala rin akong nakitang sibuyas.

Balot na balot siya, at naiiba siya sa lahat. Ang ipinagtataka ko ay kung bakit parang hindi siya nababagabag sa pagiging iba. Sa edad namin noon, takot na takot ang karamihan na mapag-iwanan ng uso. Kilala ko ang takot na iyon. Ako mismo ay maingat na huwag mahalata ng mga kaklase kung gaano kami kahirap. Si Nafiza ay pumapasok araw-araw na ganoon ang suot, sa init ng Cagayan de Oro, at wala kang mababasang hiya sa kilos niya.

Tahimik siya pero hindi mahiyain. Magkaiba ang dalawang iyon. Ang mahiyain ay umiiwas ng tingin dahil takot. Si Nafiza ay hindi tumitingin sa aming mga lalaki dahil pinili niyang huwag, at ramdam mo ang pagkakaiba kahit hindi mo maipaliwanag. Kapag tinawag siya ng guro ay sumasagot siya nang malinaw. Kapag tapos na ang klase ay umaalis siya nang hindi nakikisali sa kuwentuhan sa pasilyo.

Ilang linggo ko siyang pinagmasdan mula sa malayo. Uulitin ko, dahil ayokong may mag-isip ng iba: walang kinalaman dito ang pag-ibig. Hindi ganoon ang kuwentong ito. Ang naramdaman ko ay pagtataka. Habang tumatagal ay napalitan ng iba ang natitirang takot ko, at ang pumalit ay awa. Kung hindi pala siya ang halimaw sa kuwento ng matatanda, ano siya? Sa isip ko noon ay iisa lang ang sagot. Isa siyang taong hindi pa nakakakilala kay Kristo. Naisip ko si Sister Chini at ang lahat ng tinanggap ko. Naisip kong baka ito na ang pagkakataong hinihintay ko para makapagbigay naman.

Hindi ko napansin noon na pinalitan ko lang ang isang maling akala ng isa pa. Mula sa pagtingin sa kanya bilang panganib, lumipat ako sa pagtingin sa kanya bilang kawawa. Sa parehong pagkakataon ay hindi ko pa siya tinatanong kung sino siya.

Pinag-isipan ko pa kung ano ang sasabihin ko. Nakakahiya mang aminin, nag-ensayo ako. Inayos ko sa isip ang mga pangungusap at inisip ko pa kung ano ang isasagot niya para may nakahanda akong tugon. Sa lahat ng bersiyon ng usapang iyon na binuo ko sa isip, ako ang nagtuturo at siya ang nakikinig.

Isang araw, habang hinihintay namin ang guro at maingay ang buong klase sa kani-kaniyang kuwentuhan, lumipat ako sa bakanteng upuan na isang silya ang layo sa kanya.

"Nafiza, puwede ba kitang tanungin?"

Tumango siya. Nasa kuwaderno pa rin ang mga mata niya.

Hindi ko agad nasabi ang inensayo ko. Iba ang lumabas sa bibig ko. "Hindi ka ba naiinitan diyan sa suot mo?"

"Naiinitan," sabi niya. Payak ang pagkakasabi, walang pagtatanggol. "Pero utos ito ni Allah sa mga babaeng mananampalataya. Nasa Quran. Sinabihan ang Propeta na iutos sa kanyang mga asawa, sa kanyang mga anak na babae at sa mga kababaihan ng mga mananampalataya na ilugay sa kanilang katawan ang kanilang jilbab, para makilala sila at hindi gambalain." Bahagya niyang hinawakan ang gilid ng telang suot niya. "Ito iyon."

Hindi ko inaasahan na may talata pala siyang maisasagot sa tanong tungkol sa damit. Sa amin, ang damit ay damit lang. Naisip ko pa nga ang mga madre ng Company of Mary, na nakapantalon at naka-t-shirt. Sila ang mga taong inialay ang buhay sa relihiyon, at karaniwang damit ang suot nila. Ang kaklase kong ito ay estudyante lang, at heto siya, balot mula ulo hanggang paa dahil sa isang talata.

Huminga ako nang malalim at bumalik sa plano ko. "Kilala mo ba si Hesus?"

Doon siya nag-angat ng tingin. Hindi siya nagulat, at iyon ang unang ikinagulat ko.

"Oo naman. Si Isa, anak ni Maryam. Propeta namin siya."

"Propeta?" Wala iyon sa alinman sa mga bersiyong inensayo ko. "Sa amin, siya ang Diyos. Siya ang Tagapagligtas."

"Alam ko." Mahinahon ang boses niya. "May itatanong din ako sa iyo, kung okay lang."

"Sige."

"Noong nananalangin si Hesus, kanino siya nananalangin?"

Napaisip ako, pero sandali lang. Madali naman ang sagot. "Sa Ama."

"Kung gayon, may sinasamba siya," sabi ni Nafiza. "Ang sinasamba niya, iyon din ang sinasamba namin. Si Allah. Siya lang."

Bubuka na sana ang bibig ko, pero nagpatuloy siya.

"Tawheed ang tawag namin diyan. Ibig sabihin, si Allah lang ang lumikha sa atin, kaya Siya lang ang may karapatang sambahin. Sa Kanya lang kami nananalangin. Wala kaming dinadaanang santo o propeta o sinuman. Iyon ang kahulugan ng la ilaha illallah. Walang karapat-dapat sambahin maliban kay Allah."

Naisip ko ang mga rebulto sa altar namin sa bahay. Naisip ko ang nanay ko at ang mga dasal na kabisado ko mula pagkabata, at kung ilan sa mga iyon ang nakatuon sa mga santo at kay Maria. Itinaboy ko agad ang isiping iyon.

"Pero si Hesus ang Anak ng Diyos," sabi ko. Iyon ang pinakamatibay kong alam, at binigkas ko ito nang may buong tiwala. "At iisa lang din ang Diyos namin. Tatlong persona, pero iisang Diyos."

"Naiintindihan mo ba iyon?" tanong niya.

Walang panunuya sa tanong. Talagang nagtatanong siya. At doon ako natigilan, dahil ang totoo ay hindi. Itinuro iyon sa akin bilang misteryo, at ang misteryo ay tinatanggap, hindi iniintindi.

Hindi niya hinintay ang sagot ko. May binigkas siya sa wikang hindi ko naintindihan, maikli at may indayog, at pagkatapos ay isinalin niya.

"Sabihin mo: Siya si Allah, ang Nag-iisa. Si Allah, ang sandigan ng lahat. Hindi Siya nagkaanak at hindi Siya ipinanganak. At walang sinumang katulad Niya." Tumigil siya sandali. "Surah Al-Ikhlas iyan. Apat na talata lang. Kabisado iyan kahit ng maliliit na bata sa amin."

Apat na talata. Inabot ng ilang taon ang pagtuturo sa akin ng katesismo, at hindi ko pa rin maipaliwanag ang Diyos na sinasamba ko. Ang babaeng ito ay ipinaliwanag ang sa kanya sa loob ng ilang segundo, at naintindihan ko ang bawat salita.

"May sinasabi rin ang Quran sa inyo mismo," dagdag niya, mas mahina. "Sa mga Kristiyano. Huwag ninyong sabihing 'Tatlo.' Tumigil kayo, mas makabubuti iyon sa inyo. Si Allah ay iisang Diyos lamang."

May kung anong tumama sa akin. Hindi ko pa alam kung ano. Ang alam ko lang ay kailangan kong may maisagot.

"Kung ganoon, hindi kayo naniniwala kay Hesus."

"Naniniwala kami sa kanya." Sa unang pagkakataon ay may diin ang boses niya. "Mahal namin siya at ang kanyang ina. May isang buong surah sa Quran na Maryam ang pangalan. Hindi magiging Muslim ang taong ayaw maniwala kay Isa bilang propeta. Hindi namin siya sinasamba dahil hindi naman niya iyon iniutos."

"Paano mo nasabi?"

"Nasa Quran. Sinabi ng Mesiyas: 'O mga anak ni Israel, sambahin ninyo si Allah, ang aking Panginoon at inyong Panginoon.' At noong sanggol pa siya, ang una niyang sinabi tungkol sa sarili niya ay 'Ako ay alipin ni Allah. Ibinigay Niya sa akin ang Kasulatan at ginawa Niya akong propeta.'"

Alipin ni Allah. Hindi iyon ang Hesus na kilala ko. Pero hindi ko rin masabing nilalapastangan siya ng babaeng ito. Kabaligtaran pa nga. Binabanggit niya ang pangalan ni Hesus nang may paggalang na bihira kong marinig kahit sa mga kapwa ko Katoliko, na madalas ay ginagamit ang pangalang iyon kapag nagugulat o nagagalit.

"May isa pa," sabi ni Nafiza. Lalo pang humina ang boses niya, na para bang ayaw niya akong masaktan. "Sinasabi ng Quran na ang Mesiyas, anak ni Maryam, ay isang sugo, at marami nang sugong nauna sa kanya. Ang kanyang ina ay isang babaeng matapat. At silang dalawa ay kumakain ng pagkain." Tiningnan niya ako. "Pag-isipan mo iyon, Robby. Ang kumakain ay nagugutom. Ang nagugutom ay may pangangailangan. Ang Diyos ay walang pangangailangan."

Dumating ang guro. Nagsibalikan sa upuan ang mga kaklase namin, at ganoon din ako, kahit hindi ko matandaan kung paano ako nakatayo at nakalakad pabalik.

Wala akong naintindihan sa leksiyon nang araw na iyon. Nakatingin ako sa pisara pero ang naririnig ko ay ang boses ni Nafiza. Kanino siya nananalangin? Napakadali ng tanong na iyon noong sinagot ko. Sa Ama. Dalawang salita. Pero habang inuulit-ulit ko ito sa isip, lalo itong bumibigat, dahil kung nananalangin si Hesus ay may mas mataas sa kanya, at kung may mas mataas sa kanya ay ano siya?

Umuwi ako nang hapong iyon na masama ang loob, at hindi ko matukoy kung kanino. Hindi kay Nafiza. Wala siyang ginawang masama. Sinagot lang niya ang tanong ko at nagtanong din siya ng isa. Siguro ay sa sarili ko ako naiinis. Pumasok ako sa usapang iyon na dala ang lahat ng tinanggap ko mula sa mga madre, handang mamahagi, at sa loob ng ilang minuto ay isang kaklaseng nakabalot sa kumot ang nagpakita sa akin na hindi ko pala kayang ipaliwanag ang sarili kong pananampalataya.

At may isa pang bagay na gumugulo sa akin habang naglalakad pauwi. Buong pagkabata ko ay sinabihan akong katakutan ang mga Muros. Ngayon ay nakausap ko na ang isa, nang harapan, at wala akong naramdamang takot kahit sandali. Ang naramdaman ko ay mas mahirap pangalanan. Parang inggit. Alam niya kung sino ang sinasamba niya at kaya niyang sabihin kung bakit.

Nang gabing iyon, bago matulog, nag-antanda ako gaya ng nakagawian. Sa ngalan ng Ama, at ng Anak, at ng Espiritu Santo.

Sa unang pagkakataon sa buhay ko, pinakinggan ko ang sinasabi ko.