Mga Aklat

Hindi natapos sa isang usapan ang lahat. Bumalik ako kinabukasan, at sa sumunod pang araw.

Hindi ko alam kung ano ang inaasahan ko. Siguro ay gusto kong makabawi. May mga sagot akong naisip sa gabi na hindi ko naisip sa harap niya, at gusto kong subukan ang mga iyon. Kaya tuwing may bakanteng oras bago dumating ang guro ay lumilipat ako sa upuang malapit sa kanya, dala ang bagong tanong.

"Nafiza, may naisip ako tungkol sa sinabi mo kahapon."

"Ano iyon?"

"Sabi mo hindi Diyos si Hesus dahil kumakain siya. Pero gumawa siya ng mga himala. Bumuhay siya ng patay. Tao ba ang makagagawa niyon?"

"Sa pahintulot ni Allah," sagot niya. "Iyon ang sinasabi ng Quran. Bawat himala niya ay sa pahintulot ni Allah. Si Musa, hinati ang dagat. Diyos ba si Musa?"

Wala akong naisagot. Kinabukasan ay may bago na naman akong tanong, at may sagot na naman siya. Nagtagal iyon nang ilang linggo. Hindi ako nanalo kahit minsan, pero hindi rin ako tumigil, at hindi ko maipaliwanag kung bakit. May bahagi sa akin na naiinis. May bahagi rin na nauuhaw.

Habang tumatagal ay napansin kong umiiwas siya.

Hindi siya bastos. Sinasagot niya ang bawat tanong ko, at mahusay ang mga sagot niya. Pero maikli. Hindi siya nagkukuwento ng tungkol sa sarili niya. Hindi siya tumatawa sa mga biro ko. Kapag lumalapit ako ay bahagya siyang lumalayo, at kapag tapos na ang tanong ay bumabalik agad ang mga mata niya sa kuwaderno, na para bang isinara niya ang isang pinto.

Isang araw ay naupo ako sa silyang katabi mismo ng sa kanya, dahil iyon lang ang bakante. Hindi ko iyon pinag-isipan. Sa ibang kaklaseng babae, wala iyong kahulugan.

"Robby." Hindi siya tumingin sa akin. "Huwag kang masyadong lumapit."

Natigilan ako. "Bakit? May nasabi ba akong masama?"

"Wala."

"Kung gayon?"

Sandali siyang tumahimik, na parang pinipili ang mga salita. "Sa Islam, iginagalang ang babae. Hindi siya basta kinakausap ng lalaking hindi niya kaano-ano. Hindi siya hinahawakan. Hindi dinidikitan."

"Hindi naman kita hinahawakan."

"Alam ko. Pero dumidikit ka." Mahinahon pa rin ang boses niya, at iyon ang lalong nagpahiya sa akin. "Sasabihin ko sa iyo ang totoo para hindi ka magtaka. Kung hindi Islam ang pinag-uusapan natin, hindi kita kakausapin. Hindi dahil masama kang tao. Ganoon lang talaga sa amin."

Lumipat ako ng upuan. Mainit ang mukha ko. Sa edad na iyon, masakit masabihan ng ganoon ng isang babae, kahit wala ka namang masamang balak. Ilang oras akong nagtampo.

Pero habang iniisip ko ito nang gabing iyon ay may napansin ako. Nakita ko kung paano tratuhin ng mga lalaki sa kolehiyo ang mga kaklase naming babae. Ang mga biro. Ang mga tinging sumusunod sa maiikling palda. Ang mga kamay na dumadapo sa balikat nang hindi nagpapaalam. Kasama ako roon paminsan-minsan, at hindi ko iyon itinuring na kasalanan. Si Nafiza ay naglagay ng bakod sa paligid niya, at sa unang tingin ay akala ko pagmamataas iyon. Hindi pala. Paggalang iyon sa sarili, at hinihingi niya sa akin na igalang ko rin siya sa parehong paraan. Walang babaeng humingi sa akin niyon dati.

Makalipas ang ilang araw ay siya mismo ang lumapit sa mesa ko. Tumayo siya nang may layo at may inilapag na dalawang aklat.

"Para sa iyo."

"Ano ito?"

"Marami kang tanong, at hindi ko kayang sagutin lahat. Hindi rin tama na palagi tayong nag-uusap." Itinuro niya ang mga aklat nang hindi hinahawakan ulit. "Nandiyan ang mga sagot. Mas mahusay pa sa kaya kong ipaliwanag."

Binasa ko ang mga pamagat. Ang una ay Talakayang Kristiyano at Muslim, isinulat ni Hasan Baagil. Ang ikalawa ay Ingles, Just One Message, ni Dr. Naji al-Arfaj.

"Ibabalik ko ba?"

"Sa iyo na. Basahin mo lang."

"Babasahin ko."

Tumango siya at bumalik sa upuan niya. Iyon na ang huli naming mahabang usapan nang ilang panahon. Naintindihan ko ang ginawa niya. Ayaw na niyang humaba pa ang pag-uusap namin, kaya ibinigay niya ako sa mga aklat.

Ang hindi niya alam ay kung gaano ako kahilig sa aklat.

Kailangan kong bumalik sandali sa Cebu para ipaliwanag ito, sa isang pinsang hindi ko pa nababanggit. Shiela ang pangalan niya.

Mahirap din sila, mas mahirap pa nga sa amin. Wala na silang tatay. Ang nanay na lang nila ang bumubuhay sa kanila. Walang telebisyon sa bahay nila. Wala ring kuryente. Lampara ang ilaw nila sa gabi. May kapatid siyang lalaki, si Dario, na nag-aaral sa Boystown sa may Talisay. Mga madre rin ang nagpapatakbo ng paaralang iyon para sa mga batang mahirap, at doon na nakatira ang mga estudyante. Minsan lang sa isang taon nakakalabas at nakakauwi si Dario.

Si Shiela naman ay iskolar sa Cebu Normal University. Bilib na bilib ako sa kanya. Sa isang bahay na walang ilaw, siya ang nakapasok sa unibersidad.

At nagbabasa siya. Diyos ko, kung paano siya magbasa. Tuwing dadalaw ako sa kanila ay nakaupo siya sa tabi ng lampara, may hawak na makapal na nobela, at hindi mo siya makakausap hangga't hindi niya natatapos ang kabanata.

"Ano ba iyang binabasa mo?" tanong ko minsan.

"Sidney Sheldon."

"Maganda ba?"

Hindi siya sumagot. Inabot lang niya sa akin ang isa pang aklat mula sa tabi niya. "Basahin mo."

"Ang kapal nito."

"Subukan mo ang unang kabanata. Kapag hindi mo nagustuhan, ibalik mo."

Hindi ko na naibalik. Natapos ko iyon sa loob ng ilang araw, at pagkatapos ay humingi ako ng isa pa. Wala ring telebisyon sa mundo ko na kayang tumapat sa mga aklat na iyon. Sa mga pahina ni Sidney Sheldon ay nakarating ako sa mga lungsod na hindi ko mararating, sa mga hotel at eroplano at silid ng hukuman. Naadik ako. Iyon lang ang tamang salita. Binasa ko ang lahat ng isinulat niya na nahanap ko, at nang maubos ay naghanap ako ng iba. Danielle Steel. Pagkatapos ay John Grisham, at marami pa.

May isang pangyayaring hindi ko ipinagmamalaki. Binigyan ako ng nanay ko ng tatlong daang piso pambili ng gamit sa eskuwela. Malaking halaga iyon sa amin. Alam ko kung gaano katagal niya iyong inipon. Papunta na ako sa bilihan nang madaanan ko ang isang book sale. Mga nobela, kahit gaano kakapal, tig-singkuwenta pesos.

Tumayo ako roon nang matagal. Alam ko ang tama. Kuwaderno. Papel. Bolpen.

Umuwi akong may dalang anim na nobela.

"Nasaan ang mga gamit mo?" tanong ng nanay ko.

Ipinakita ko ang supot.

Tiningnan niya ang laman. Tiningnan niya ako. "Robby. Ano ito?"

"Mga libro po."

"Nakikita ko. Nasaan ang kuwaderno?"

"Tig-singkuwenta lang po kasi, Nay. Kahit makapal."

Hindi ko na isusulat ang isinagot niya. Sapat nang sabihing naalala ko iyon nang matagal.

Kaya nang ilapag ni Nafiza ang dalawang aklat sa mesa ko, natuwa ako. Totoo iyon. Mahilig ako sa aklat, at ang makatanggap ng aklat nang libre ay malaking bagay sa isang tulad ko. Hinawakan ko ang mga iyon, binuklat ang ilang pahina, inamoy pa nga ang papel.

Pero hindi ko binasa.

Abala ako sa pag-aaral. Buong araw kami sa paaralan, mula umaga hanggang alas-sais ng gabi kung minsan, at pag-uwi ay may mga takdang-aralin pa. Iskolar ako at may pangako ako sa nanay ko. At ang totoo, hindi iyon ang uri ng aklat na gusto ko. Ang gusto ko ay kuwento. Mga tauhang may lihim, mga kabanatang nagtatapos sa bitin. Ang mga aklat ni Nafiza ay tungkol sa relihiyon, at sa isip ko noon ay walang kuwento sa relihiyon. Puro aral.

Kaya inilagay ko ang mga iyon sa lalagyan ko sa kuwarto, kasama ng iba kong aklat, at sinabi ko sa sarili kong babasahin ko kapag may panahon.

Lumipas ang mga linggo. Hindi dumating ang panahon. Nakatayo roon ang dalawang aklat, nag-iipon ng alikabok sa tabi nina Sidney Sheldon at Danielle Steel, at halos nalimutan ko nang naroon sila.

Hindi sila nakalimot.