Paksa: Ang kadakilaan ng dhikr, ang mga bunga nito, at ang tamang paraan nito ayon sa Sunnah
UNANG KHUTBAH
إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ ذِكْرَهُ حَيَاةً لِلْقُلُوبِ، وَطُمَأْنِينَةً لِلنُّفُوسِ، وَنُورًا لِلْوُجُوهِ، وَوَعَدَ الذَّاكِرِينَ وَالذَّاكِرَاتِ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا، الَّذِي قَالَ: فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ.
وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا، وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ.
وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، كَانَ يَذْكُرُ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ أَحْيَانِهِ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ، وَسَلَّمَ تَسْلِيمًا كَثِيرًا.
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ﴾ [آلُ عِمْرَانَ: ١٠٢]
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا﴾ [الْأَحْزَابُ: ٤١–٤٢]
أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ أَصْدَقَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ، وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ ﷺ، وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ، وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ.
Mga kapatid kong Muslim, mga lingkod ng Allah,
Isang araw, naglalakbay ang Propeta ﷺ kasama ang kanyang mga Ṣaḥābah sa daan patungong Makkah. Dumaan sila sa isang bundok na tinatawag na Jumdān. Isinalaysay ni Abū Hurayrah (raḍiyallāhu ʿanhu) na sinabi ng Propeta ﷺ:
«سِيرُوا، هَٰذَا جُمْدَانُ، سَبَقَ الْمُفَرِّدُونَ»
قَالُوا: وَمَا الْمُفَرِّدُونَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ:
«الذَّاكِرُونَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتُ»
"Magpatuloy kayo. Ito ang Jumdān. Nauna na ang mga mufarridūn." Nagtanong sila: "Sino ang mga mufarridūn, O Sugo ng Allah?" Sinabi niya: "Ang mga lalaki at babaeng madalas umalala sa Allah." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 2676.)
Pansinin, mga kapatid: hindi sinabi ng Propeta ﷺ na ang mga nauna ay ang pinakamayaman, ang pinakamalakas, o ang may pinakamataas na pinag-aralan. Ang nauna ay ang mga laging umaalala sa Allah. Sa karera patungo sa Allah, sila ang nasa unahan.
Ang Dhikr sa Qurʾān
Inulit ng Allah sa Qurʾān ang utos na alalahanin Siya nang madalas. Sinabi Niya:
﴿فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ﴾
"Kaya alalahanin ninyo Ako, at aalalahanin Ko kayo. At magpasalamat kayo sa Akin, at huwag kayong tumanggi sa Akin." (Al-Baqarah 2:152)
Isipin mo, kapatid: ikaw, isang maliit na nilikha, ay inaalala ng Panginoon ng sansinukob dahil inalala mo Siya.
At sinabi rin ng Allah:
﴿الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللَّهِ ۗ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ﴾
"Ang mga naniwala at napapanatag ang kanilang mga puso sa pag-alala sa Allah. Tunay na sa pag-alala sa Allah napapanatag ang mga puso." (Ar-Raʿd 13:28)
Marami sa atin ngayon ang naghahanap ng kapanatagan sa gamot, sa bakasyon, sa libangan, at sa social media. Pero ang Lumikha ng puso ang nagsabi kung saan ito napapanatag.
Ang Dhikr ay Buhay ng Puso
Sinabi ng Propeta ﷺ:
«مَثَلُ الَّذِي يَذْكُرُ رَبَّهُ وَالَّذِي لَا يَذْكُرُ رَبَّهُ، مَثَلُ الْحَيِّ وَالْمَيِّتِ»
"Ang halimbawa ng umaalala sa kanyang Panginoon at ng hindi umaalala sa kanyang Panginoon ay tulad ng buhay at patay." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 6407, mula kay Abū Mūsā al-Ashʿarī.)
Iniulat ni Imām Ibn al-Qayyim (raḥimahullāh) sa kanyang aklat na al-Wābil aṣ-Ṣayyib na sinabi ng kanyang guro, si Shaykh al-Islām Ibn Taymiyyah (raḥimahullāh):
«الذِّكْرُ لِلْقَلْبِ مِثْلُ الْمَاءِ لِلسَّمَكِ، فَكَيْفَ يَكُونُ حَالُ السَّمَكِ إِذَا فَارَقَ الْمَاءَ؟»
"Ang dhikr para sa puso ay tulad ng tubig para sa isda. Ano kaya ang kalagayan ng isda kapag nahiwalay ito sa tubig?"
Ang Pinakamabuting Gawa
Isinalaysay ni Abud-Dardāʾ (raḍiyallāhu ʿanhu) na sinabi ng Propeta ﷺ:
«أَلَا أُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرِ أَعْمَالِكُمْ، وَأَزْكَاهَا عِنْدَ مَلِيكِكُمْ، وَأَرْفَعِهَا فِي دَرَجَاتِكُمْ، وَخَيْرٍ لَكُمْ مِنْ إِنْفَاقِ الذَّهَبِ وَالْوَرِقِ، وَخَيْرٍ لَكُمْ مِنْ أَنْ تَلْقَوْا عَدُوَّكُمْ فَتَضْرِبُوا أَعْنَاقَهُمْ وَيَضْرِبُوا أَعْنَاقَكُمْ؟»
قَالُوا: بَلَىٰ، قَالَ:
«ذِكْرُ اللَّهِ تَعَالَىٰ»
"Nais ba ninyong ipaalam ko sa inyo ang pinakamabuti sa inyong mga gawa, ang pinakadalisay sa harap ng inyong Hari, ang pinakamataas sa inyong mga antas, mas mabuti para sa inyo kaysa sa paggastos ng ginto at pilak, at mas mabuti para sa inyo kaysa sa pakikipaglaban sa inyong kaaway?" Sinabi nila: "Opo." Sinabi niya: "Ang pag-alala sa Allah (taʿālā)." (Isinalaysay ni at-Tirmidhī, blg. 3377, at Ibn Mājah, blg. 3790. Ṣaḥīḥ ayon kay al-Albānī.)
May isang lalaking lumapit sa Propeta ﷺ at nagsabing marami na ang mga batas ng Islām para sa kanya, kaya humingi siya ng isang bagay na mahahawakan niya. Sinabi ng Propeta ﷺ:
«لَا يَزَالُ لِسَانُكَ رَطْبًا مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ»
"Panatilihin mong basa ang iyong dila sa pag-alala sa Allah." (Isinalaysay ni at-Tirmidhī, blg. 3375, mula kay ʿAbdullāh ibn Busr. Ṣaḥīḥ.)
Magaan sa Dila, Mabigat sa Timbangan
At kung iniisip mong mahirap ito, pakinggan mo ito. Sinabi ng Propeta ﷺ:
«كَلِمَتَانِ خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ، ثَقِيلَتَانِ فِي الْمِيزَانِ، حَبِيبَتَانِ إِلَى الرَّحْمَٰنِ: سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ، سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ»
"Dalawang pangungusap na magaan sa dila, mabigat sa timbangan, at minamahal ng Ar-Raḥmān: Subḥānallāhi wa biḥamdih, subḥānallāhil-ʿaẓīm." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 6406, at Muslim, blg. 2694.)
Habang naghihintay ka ng jeep, habang nasa trapiko, habang naglalakad papunta sa trabaho, ilang beses mo itong masasabi? Hindi mo kailangan ng wuḍūʾ, hindi mo kailangang tumayo, at hindi mo kailangang gumastos.
Kasama Mo ang Allah Kapag Inaalala Mo Siya
Sa isang ḥadīth qudsī, sinabi ng Allah:
«أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي، وَأَنَا مَعَهُ إِذَا ذَكَرَنِي، فَإِنْ ذَكَرَنِي فِي نَفْسِهِ ذَكَرْتُهُ فِي نَفْسِي، وَإِنْ ذَكَرَنِي فِي مَلَإٍ ذَكَرْتُهُ فِي مَلَإٍ خَيْرٍ مِنْهُمْ»
"Ako ay ayon sa inaakala ng Aking alipin tungkol sa Akin, at Ako ay kasama niya kapag inaalala niya Ako. Kapag inalala niya Ako sa kanyang sarili, aalalahanin Ko siya sa Aking Sarili. At kapag inalala niya Ako sa isang pagtitipon, aalalahanin Ko siya sa isang pagtitipong mas mabuti kaysa sa kanila." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 7405, at Muslim, blg. 2675, mula kay Abū Hurayrah.)
Ang "Ako ay kasama niya" ay ang espesyal na pagiging kasama ng Allah sa Kanyang mga mananampalataya: ang Kanyang tulong, pag-iingat, at paggabay, habang Siya ay nasa ibabaw ng Kanyang ʿArsh, ayon sa paniniwala ng Salaf.
أَقُولُ قَوْلِي هَٰذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.
(Uupo sandali ang khaṭīb.)
IKALAWANG KHUTBAH
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي شَرَعَ لَنَا مِنَ الذِّكْرِ مَا يُرْضِيهِ، وَعَلَّمَنَا عَلَىٰ لِسَانِ نَبِيِّهِ كَيْفَ نَذْكُرُهُ وَنُثْنِي عَلَيْهِ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَىٰ يَوْمِ الدِّينِ.
أَمَّا بَعْدُ: فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ، وَأَكْثِرُوا مِنْ ذِكْرِهِ.
Ang Dhikr ay Ayon sa Sunnah
Mga kapatid, ang dhikr ay ʿibādah, at ang bawat ʿibādah ay dapat ayon sa itinuro ng Propeta ﷺ. Hindi natin inaalala ang Allah sa paraang ating inimbento. Kaya mag-ingat tayo sa mga anyo ng dhikr na walang batayan sa Sunnah, gaya ng sabayang dhikr nang malakas na parang koro, pagsasayaw o pag-indayog habang nagdhi-dhikr, at mga bilang at salitang inimbento na hindi itinuro ng Propeta ﷺ.
Iniulat sa Sunan ad-Dārimī na nakita ni ʿAbdullāh ibn Masʿūd (raḍiyallāhu ʿanhu) ang isang grupo sa masjid ng Kūfah na nakaupo nang pabilog, at may isang nag-uutos sa kanila: "Magtakbīr kayo nang sandaan," at binibilang nila ito sa mga bato. Mariin niya silang sinaway, kahit ang sinasabi nila ay takbīr, tasbīḥ, at tahlīl. Ipinaliwanag niya na ang paraang iyon ay hindi ginawa ng Propeta ﷺ at ng kanyang mga Ṣaḥābah. Itinuring itong ṣaḥīḥ ni al-Albānī sa as-Silsilah aṣ-Ṣaḥīḥah, blg. 2005.
Ang Sunnah naman ay ang pagbilang ng tasbīḥ sa mga daliri. Sinabi ni ʿAbdullāh ibn ʿAmr (raḍiyallāhu ʿanhumā):
«رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ بِيَمِينِهِ»
"Nakita ko ang Sugo ng Allah ﷺ na binibilang ang tasbīḥ sa kanyang kanang kamay." (Isinalaysay ni Abū Dāwūd, blg. 1502. Ṣaḥīḥ.)
Ilang praktikal na hakbang para mapabilang tayo sa mga mufarridūn:
- Ang adhkār ng umaga at gabi, pagkatapos ng Fajr at pagkatapos ng ʿAṣr.
- Ang adhkār pagkatapos ng bawat ṣalāh: tatlumpu't tatlong subḥānallāh, tatlumpu't tatlong alḥamdulillāh, tatlumpu't tatlong Allāhu akbar, at tapusin sa lā ilāha illallāhu waḥdahu lā sharīka lah, lahul-mulku wa lahul-ḥamdu wa huwa ʿalā kulli shayʾin qadīr. (Muslim, blg. 597.)
- Ang adhkār bago matulog, kasama ang Āyat al-Kursī.
- Gawing dhikr ang mga sandaling nasasayang sa paghihintay, sa biyahe, at sa pila.
Sinabi ng Allah:
﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾ [الْأَحْزَابُ: ٥٦]
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.
اللَّهُمَّ أَعِنَّا عَلَىٰ ذِكْرِكَ، وَشُكْرِكَ، وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ.
اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِنَ الذَّاكِرِينَ لَكَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ، وَلَا تَجْعَلْنَا مِنَ الْغَافِلِينَ.
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ.
﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ﴾ [الْبَقَرَةُ: ٢٠١]
وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.
Mga Sanggunian
-
«سَبَقَ الْمُفَرِّدُونَ...» — Muslim 2676 (Ṣaḥīḥ)
-
«مَثَلُ الَّذِي يَذْكُرُ رَبَّهُ...» — al-Bukhārī 6407 (Ṣaḥīḥ)
-
«أَلَا أُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرِ أَعْمَالِكُمْ...» — at-Tirmidhī 3377; Ibn Mājah 3790 (Ṣaḥīḥ ayon kay al-Albānī)
-
«لَا يَزَالُ لِسَانُكَ رَطْبًا مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ» — at-Tirmidhī 3375 (Ṣaḥīḥ)
-
«كَلِمَتَانِ خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ...» — al-Bukhārī 6406; Muslim 2694 (Muttafaqun ʿalayh)
-
«أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي...» — al-Bukhārī 7405; Muslim 2675 (Muttafaqun ʿalayh)
-
«رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ بِيَمِينِهِ» — Abū Dāwūd 1502 (Ṣaḥīḥ)
-
Adhkār pagkatapos ng ṣalāh (33–33–33) — Muslim 597 (Ṣaḥīḥ)
-
«اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَىٰ ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ» — Abū Dāwūd 1522 (Ṣaḥīḥ)
-
Pahayag ni Ibn Taymiyyah tungkol sa isda at tubig — Ibn al-Qayyim, al-Wābil aṣ-Ṣayyib
-
Ang pagsaway ni Ibn Masʿūd sa halaqah ng pagbibilang sa bato — ad-Dārimī; as-Silsilah aṣ-Ṣaḥīḥah 2005 (Ṣaḥīḥ ayon kay al-Albānī)
-
Mga ayah — Āl ʿImrān 3:102; Al-Aḥzāb 33:41–42, 56; Al-Baqarah 2:152, 201; Ar-Raʿd 13:28 (Qurʾān)