Ṣilat ar-Raḥim: Ang Pagpapanatili ng Ugnayan sa Kamag-anak

---

UNANG KHUTBAH

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، الْحَمْدُ لِلَّهِ الرَّحْمَٰنِ الَّذِي خَلَقَ الرَّحِمَ وَشَقَّ لَهَا اسْمًا مِنِ اسْمِهِ، فَمَنْ وَصَلَهَا وَصَلَهُ، وَمَنْ قَطَعَهَا قَطَعَهُ، وَأَمَرَ بِتَقْوَاهُ وَتَقْوَى الْأَرْحَامِ.

وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا، وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ.

وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، كَانَ يَصِلُ الرَّحِمَ وَيَحْمِلُ الْكَلَّ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ، وَسَلَّمَ تَسْلِيمًا كَثِيرًا.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ﴾ [آلُ عِمْرَانَ: ١٠٢]

﴿فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ ۝ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَىٰ أَبْصَارَهُمْ﴾ [مُحَمَّدٌ: ٢٢–٢٣]

أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ أَصْدَقَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ، وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ ﷺ، وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ، وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ.

---

Mga kapatid kong Muslim, mga lingkod ng Allah,

Ilan sa atin ang may kapatid na hindi na kinakausap dahil sa isang lumang away? Ilan ang may tiyuhin o pinsan na hindi na nadadalaw sa loob ng maraming taon? Ilan ang may pamilyang nagkawatak-watak dahil sa mana, lupa, o utang?

Ngayong araw, pag-usapan natin ang isa sa pinakamabigat na usapin sa Islām: ang ṣilat ar-raḥim, ang pagpapanatili ng ugnayan sa kamag-anak.

Ang Raḥim ay Nakakapit sa ʿArsh

Sa isang ḥadīth qudsī, sinabi ng Allah:

«أَنَا الرَّحْمَٰنُ، خَلَقْتُ الرَّحِمَ، وَشَقَقْتُ لَهَا اسْمًا مِنِ اسْمِي، فَمَنْ وَصَلَهَا وَصَلْتُهُ، وَمَنْ قَطَعَهَا بَتَتُّهُ»

"Ako ang Ar-Raḥmān. Nilikha Ko ang raḥim (ugnayan ng pagkakamag-anak), at hinango Ko ang pangalan nito mula sa Aking pangalan. Kaya sinumang magpanatili nito, pananatilihin Ko ang ugnayan sa kanya. At sinumang pumutol nito, puputulin Ko siya." (Isinalaysay ni Abū Dāwūd, blg. 1694, at at-Tirmidhī, blg. 1907, mula kay ʿAbd ar-Raḥmān ibn ʿAwf. Ṣaḥīḥ.)

At sinabi ng Propeta ﷺ:

«الرَّحِمُ مُعَلَّقَةٌ بِالْعَرْشِ تَقُولُ: مَنْ وَصَلَنِي وَصَلَهُ اللَّهُ، وَمَنْ قَطَعَنِي قَطَعَهُ اللَّهُ»

"Ang raḥim ay nakakapit sa ʿArsh at nagsasabi: Sinumang magpanatili sa akin, pananatilihin ng Allah ang ugnayan sa kanya. At sinumang pumutol sa akin, puputulin siya ng Allah." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 2555, mula kay ʿĀʾishah.)

Sino ang mga kamag-anak na tinutukoy? Sila ang lahat ng may ugnayan sa atin sa dugo: ang mga magulang, mga kapatid, mga anak, mga lolo at lola, mga tiyo at tiya, mga pinsan, at ang kanilang mga anak. Ang pinakamalapit ay may pinakamalaking karapatan, ngunit lahat sila ay may bahagi.

At pansinin kung paano sinimulan ng Propeta ﷺ ang kanyang hayagang daʿwah. Nang bumaba ang ayah na

﴿وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ﴾,

"At balaan mo ang iyong pinakamalapit na kamag-anak," (Ash-Shuʿarāʾ 26:214), tinawag niya ang mga angkan ng Quraysh, isa-isa, at binalaan sila. At sinabi niya sa kanila, kahit karamihan sa kanila ay hindi pa naniniwala:

«غَيْرَ أَنَّ لَكُمْ رَحِمًا سَأَبُلُّهَا بِبَلَالِهَا»

"Ngunit mayroon kayong ugnayan ng pagkakamag-anak sa akin, at pananatilihin ko ito sa pamamagitan ng pagdidilig nito." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 204, mula kay Abū Hurayrah.)

Mga kapatid, inihalintulad ng Propeta ﷺ ang ugnayan ng pagkakamag-anak sa isang halamang kailangang diligan. Kapag hindi dinidiligan, natutuyo ito at namamatay. Ang pagdidilig dito ay ang pagbisita, pagtawag, pagbibigay ng regalo, at pagtulong. At ginawa niya ito kahit sa mga kamag-anak niyang hindi pa naniniwala.

Ang Kalagayan ng Ating mga Pamilya Ngayon

Mga kapatid, maging tapat tayo sa ating sarili. Sa ating panahon, maraming pamilya ang magkakalapit ang tirahan ngunit magkakalayo ang puso. Magkapatid na magkatabi ang bahay ngunit hindi nagbabatian. Mga pinsang nagkikita lamang sa lamay. Mga anak na nagpapadala ng pera sa magulang ngunit hindi na tumatawag para kumustahin sila.

At may mga pamilyang nagkawatak-watak dahil sa mga bagay na maliit kung titingnan sa liwanag ng Ākhirah: isang salitang nasabi sa isang handaan, isang utang na hindi nabayaran, isang hatian ng lupa, o isang pagtatalo tungkol sa pulitika. At dahil sa pride, walang gustong maunang lumapit. Lumilipas ang mga taon, at saka lamang nagkikita kapag may namatay na, kung kailan huli na ang lahat.

Ngayong araw, nais kong paalalahanan ang aking sarili at kayo: bago pa mahuli ang lahat, may pagkakataon pa tayo.

Ang Babala sa Pumuputol

Sa ayah na binasa ko, iniugnay ng Allah ang pagputol sa kamag-anak sa paggawa ng katiwalian sa lupa, at sinabi Niya: "Sila ang mga isinumpa ng Allah, kaya ginawa Niya silang bingi at binulag ang kanilang mga paningin." (Muḥammad 47:23)

At sinabi ng Propeta ﷺ:

«لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَاطِعٌ»

"Hindi papasok sa Jannah ang pumuputol (ng ugnayan sa kamag-anak)." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 5984, at Muslim, blg. 2556, mula kay Jubayr ibn Muṭʿim.)

At pakinggan ang kuwento ni Abū Bakr aṣ-Ṣiddīq (raḍiyallāhu ʿanhu). May isa siyang kamag-anak na mahirap, si Misṭaḥ ibn Uthāthah, na kanyang tinutustusan. Ngunit nang kumalat ang paninira laban kay ʿĀʾishah, ang anak mismo ni Abū Bakr, isa si Misṭaḥ sa mga nagpakalat nito. Isipin ninyo ang sakit na naramdaman ni Abū Bakr: ang taong pinakakain niya ay sumira sa dangal ng kanyang anak.

Kaya nanumpa si Abū Bakr na hindi na niya bibigyan si Misṭaḥ ng anuman. At ibinaba ng Allah:

﴿وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنكُمْ وَالسَّعَةِ أَن يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَىٰ وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ۖ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا ۗ أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ﴾

"At huwag manumpa ang mga may kagandahang-loob at kakayahan sa inyo na hindi na sila magbibigay sa mga kamag-anak, sa mga mahihirap, at sa mga lumikas sa landas ng Allah. Magpatawad sila at magpalampas. Hindi ba ninyo nais na patawarin kayo ng Allah? At ang Allah ay Mapagpatawad, Maawain." (An-Nūr 24:22)

At sinabi ni Abū Bakr: "Oo, sumpa man sa Allah, nais kong patawarin ako ng Allah." At ibinalik niya ang pagtustos kay Misṭaḥ, at sinabi niyang hindi na niya ito aalisin kailanman. (al-Bukhārī, blg. 4750.)

Mga kapatid, mayroon ba tayong kamag-anak na nakasakit sa atin nang husto? "Hindi ba ninyo nais na patawarin kayo ng Allah?"

Ang Gantimpala ng Nagpapanatili

Gusto mo bang lumawak ang iyong kabuhayan at humaba ang iyong buhay? Sinabi ng Propeta ﷺ:

«مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِي رِزْقِهِ، وَيُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ، فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ»

"Sinumang nagnanais na palawakin ang kanyang kabuhayan at pahabain ang kanyang buhay, panatilihin niya ang ugnayan sa kanyang kamag-anak." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 5986, at Muslim, blg. 2557, mula kay Anas.)

At kung may tampuhan, huwag itong patagalin. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثِ لَيَالٍ، يَلْتَقِيَانِ فَيُعْرِضُ هَٰذَا وَيُعْرِضُ هَٰذَا، وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلَامِ»

"Hindi pinahihintulutan sa isang Muslim na hindi pansinin ang kanyang kapatid nang higit sa tatlong gabi, na nagkakasalubong sila at tumatalikod ang isa at tumatalikod ang isa. At ang mas mabuti sa kanilang dalawa ay ang naunang bumati ng salām." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 6077, at Muslim, blg. 2560, mula kay Abū Ayyūb al-Anṣārī.)

Tatlong araw lamang, mga kapatid. Ilan sa atin ang may kamag-anak na hindi natin kinakausap nang tatlong taon, o tatlumpung taon?

Ang Tunay na Nagpapanatili

Marami ang nagsasabi, "Dadalawin ko sila kung dadalawin nila ako. Kakausapin ko sila kung kakausapin nila ako." Ngunit sinabi ng Propeta ﷺ:

«لَيْسَ الْوَاصِلُ بِالْمُكَافِئِ، وَلَٰكِنِ الْوَاصِلُ الَّذِي إِذَا قُطِعَتْ رَحِمُهُ وَصَلَهَا»

"Ang nagpapanatili ng ugnayan ay hindi ang gumaganti lamang. Ang tunay na nagpapanatili ay ang taong kapag pinutol ang ugnayan sa kanya, siya ang nagdudugtong nito." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 5991, mula kay ʿAbdullāh ibn ʿAmr.)

May isang lalaking nagreklamo sa Propeta ﷺ: "Mayroon akong mga kamag-anak na pinananatili ko ang ugnayan sa kanila pero pinuputol nila ako. Ginagawan ko sila ng mabuti pero ginagawan nila ako ng masama. Pinagtitiisan ko sila pero pinakikitunguhan nila ako nang walang pakundangan." Sinabi ng Propeta ﷺ:

«لَئِنْ كُنْتَ كَمَا قُلْتَ فَكَأَنَّمَا تُسِفُّهُمُ الْمَلَّ، وَلَا يَزَالُ مَعَكَ مِنَ اللَّهِ ظَهِيرٌ عَلَيْهِمْ مَا دُمْتَ عَلَىٰ ذَٰلِكَ»

"Kung ikaw ay gaya ng iyong sinabi, para bang pinakakain mo sila ng mainit na abo. At patuloy na may tagatulong sa iyo mula sa Allah laban sa kanila hangga't ikaw ay nananatili sa ganyan." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 2558, mula kay Abū Hurayrah.)

Pansinin ang salitang ginamit ng Propeta ﷺ: "para bang pinakakain mo sila ng mainit na abo." Ipinaliwanag ni Imām an-Nawawī na ang kanilang paggawa ng masama sa iyo habang ginagawan mo sila ng mabuti ay tulad ng pagkain ng mainit na abo: sila ang nasasaktan at nagkakasala, hindi ikaw. At ikaw ay may tagatulong mula sa Allah habang ikaw ay patuloy sa kabutihan.

At ang pagbibigay sa kamag-anak ay may dobleng gantimpala. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«الصَّدَقَةُ عَلَى الْمِسْكِينِ صَدَقَةٌ، وَهِيَ عَلَىٰ ذِي الرَّحِمِ ثِنْتَانِ: صَدَقَةٌ وَصِلَةٌ»

"Ang ṣadaqah sa mahirap ay isang ṣadaqah. At ang ṣadaqah sa kamag-anak ay dalawa: ṣadaqah at ṣilah (pagpapanatili ng ugnayan)." (Isinalaysay ni at-Tirmidhī, blg. 658, mula kay Salmān ibn ʿĀmir. Ḥasan.)

Kaya bago ka magbigay sa malayo, tingnan mo muna ang iyong mga kamag-anak na nangangailangan.

أَقُولُ قَوْلِي هَٰذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.

(Uupo sandali ang khaṭīb.)

---

IKALAWANG KHUTBAH

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَمَرَ بِبِرِّ الْأَقْرَبِينَ وَلَوْ خَالَفُونَا فِي الدِّينِ، فَقَالَ: وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَىٰ يَوْمِ الدِّينِ.

أَمَّا بَعْدُ: فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ، وَصِلُوا أَرْحَامَكُمْ.

Ang Kamag-anak na Hindi Muslim

Mga kapatid na Balik-Islām, marami sa inyo ang may magulang, kapatid, at kamag-anak na hindi Muslim. Maaaring itakwil ka nila, o maaaring hindi nila maintindihan ang iyong desisyon. Ano ang turo ng Islām?

Ang ina ni Asmāʾ bint Abī Bakr (raḍiyallāhu ʿanhumā) ay hindi Muslim. Dumalaw ito sa kanya, at nagtanong si Asmāʾ sa Propeta ﷺ kung dapat ba niyang panatilihin ang ugnayan sa kanyang ina. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«نَعَمْ، صِلِي أُمَّكِ»

"Oo, panatilihin mo ang ugnayan sa iyong ina." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 2620, at Muslim, blg. 1003.)

At sinabi ng Allah tungkol sa mga magulang na nagpipilit pa sa anak na magtambal sa Allah:

﴿وَإِن جَاهَدَاكَ عَلَىٰ أَن تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا ۖ وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا﴾

"At kung pipilitin ka nilang magtambal sa Akin ng bagay na wala kang kaalaman, huwag mo silang sundin, ngunit samahan mo sila sa mundo nang may kabutihan." (Luqmān 31:15)

Hindi mo sila susundin sa shirk, ngunit hindi mo rin sila iiwan. Ang iyong kabaitan, pagdalaw, at pagtulong sa kanila ay daʿwah na mas malakas pa sa anumang debate.

Mga Praktikal na Hakbang

1. Gumawa ng listahan ng iyong mga kamag-anak na matagal mo nang hindi nakakausap, at simulan sa isa ngayong linggo.
2. Isang tawag o mensahe ay ṣilah na rin. Kumustahin sila at ipagdasal.
3. Ikaw ang maunang bumati sa kamag-anak na may tampuhan kayo. Ang mas mabuti ay ang naunang bumati ng salām.
4. Huwag hayaang sirain ng pera ang pamilya. Hatiin ang mana ayon sa Sharīʿah, at maging maluwag sa usapin ng utang.

Sinabi ng Allah:

﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾ [الْأَحْزَابُ: ٥٦]

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِنَ الْوَاصِلِينَ لِأَرْحَامِهِمْ، وَلَا تَجْعَلْنَا مِنَ الْقَاطِعِينَ.

اللَّهُمَّ أَصْلِحْ ذَاتَ بَيْنِنَا، وَاجْمَعْ شَمْلَ أُسَرِنَا عَلَىٰ طَاعَتِكَ.

اللَّهُمَّ اهْدِ أَقَارِبَنَا إِلَى الْإِسْلَامِ وَالسُّنَّةِ.

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ.

﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ﴾ [الْبَقَرَةُ: ٢٠١]

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.

---

Mga Sanggunian

• «أَنَا الرَّحْمَٰنُ، خَلَقْتُ الرَّحِمَ...» — Abū Dāwūd 1694; at-Tirmidhī 1907 (Ṣaḥīḥ)

• «الرَّحِمُ مُعَلَّقَةٌ بِالْعَرْشِ...» — Muslim 2555 (Ṣaḥīḥ)

• «لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَاطِعٌ» — al-Bukhārī 5984; Muslim 2556 (Muttafaqun ʿalayh)

• «مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِي رِزْقِهِ...» — al-Bukhārī 5986; Muslim 2557 (Muttafaqun ʿalayh)

• «لَيْسَ الْوَاصِلُ بِالْمُكَافِئِ...» — al-Bukhārī 5991 (Ṣaḥīḥ)

• «فَكَأَنَّمَا تُسِفُّهُمُ الْمَلَّ...» — Muslim 2558 (Ṣaḥīḥ)

• «نَعَمْ، صِلِي أُمَّكِ» — al-Bukhārī 2620; Muslim 1003 (Muttafaqun ʿalayh)

• «غَيْرَ أَنَّ لَكُمْ رَحِمًا سَأَبُلُّهَا بِبَلَالِهَا» — Muslim 204 (Ṣaḥīḥ)

• Si Abū Bakr, si Misṭaḥ, at ang pagbaba ng An-Nūr 24:22 — al-Bukhārī 4750 (Ṣaḥīḥ)

• «لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثِ لَيَالٍ...» — al-Bukhārī 6077; Muslim 2560 (Muttafaqun ʿalayh)

• «الصَّدَقَةُ عَلَى الْمِسْكِينِ صَدَقَةٌ، وَهِيَ عَلَىٰ ذِي الرَّحِمِ ثِنْتَانِ...» — at-Tirmidhī 658 (Ḥasan)

• Paliwanag ni an-Nawawī sa «تُسِفُّهُمُ الْمَلَّ» — an-Nawawī, Sharḥ Ṣaḥīḥ Muslim (sa hadith blg. 2558)

• Mga ayah — Āl ʿImrān 3:102; Muḥammad 47:22–23; Ash-Shuʿarāʾ 26:214; An-Nūr 24:22; Luqmān 31:15; Al-Aḥzāb 33:56; Al-Baqarah 2:201 (Qurʾān)