Jabr al-Khawatir — Ang Pag-aalaga sa Damdamin ng Kapwa

---

UNANG KHUTBAH

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، الْحَمْدُ لِلَّهِ الْجَبَّارِ، الَّذِي يَجْبُرُ الْقُلُوبَ الْمُنْكَسِرَةَ، وَيُغْنِي الْفَقِيرَ، وَيُيَسِّرُ عَلَى الْمُعْسِرِ، وَيُؤْنِسُ الْمُسْتَوْحِشَ، وَأَمَرَ عِبَادَهُ بِالْقَوْلِ الْمَعْرُوفِ وَالرِّفْقِ بِالْخَلْقِ.

وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا، وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ.

وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، أَرْحَمُ النَّاسِ بِالنَّاسِ، وَأَجْبَرُهُمْ لِخَوَاطِرِ الضُّعَفَاءِ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ، وَسَلَّمَ تَسْلِيمًا كَثِيرًا.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ﴾ [آلُ عِمْرَانَ: ١٠٢]

أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ أَصْدَقَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ، وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ ﷺ، وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ، وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ.

---

Mga kapatid sa pananampalataya, pinapayuhan ko ang aking sarili at kayong lahat na matakot sa Allah. Ang taqwa ang pinakamainam na baon natin sa buhay na ito at sa pagharap natin sa Kanya.

Marami tayong naririnig na khutbah tungkol sa ṣalāh, sa pag-aayuno, at sa zakāh. Ngunit may isang pagsamba na bihirang banggitin sa minbar. Hindi ito nangangailangan ng wuḍūʾ, ng pera, o ng lakas ng katawan. Tinawag ito ng mga ulama na jabr al-khawāṭir.

Ano ang Jabr al-Khawāṭir?

Ang salitang jabr ay nangangahulugang pagbubuo ng nabali. Ang jabīrah ay ang benda na ibinabalot sa nabaling buto. Ang khawāṭir naman ay ang damdamin at kalooban ng tao.

Kaya ang jabr al-khawāṭir ay ang pagbubuo ng wasak na kalooban ng kapwa. Ito ang pag-aliw sa nalulungkot, pagpansin sa nababalewala, at pag-iingat na huwag masaktan ang damdamin ng iba.

Isa sa mga pangalan ng Allah ay Al-Jabbār, na binanggit sa Sūrat al-Ḥashr, talata 23. Ipinaliwanag ng mga ulama na kabilang sa kahulugan nito ang Siyang bumubuo sa mga pusong wasak. Siya ang nagpapayaman sa mahirap at nagpapagaan sa bawat mabigat.

Kaya sa pagitan ng dalawang sujūd, itinuro sa atin ng Propeta ﷺ ang panalanging ito:

«اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي، وَارْحَمْنِي، وَاجْبُرْنِي، وَاهْدِنِي، وَارْزُقْنِي»

"O Allah, patawarin Mo ako, kaawaan Mo ako, buuin Mo ako, gabayan Mo ako, at bigyan Mo ako ng panustos." (Isinalaysay ni at-Tirmidhī, blg. 284, mula kay Ibn ʿAbbās.)

Araw-araw nating hinihiling sa Allah na buuin Niya tayo. Hindi ba nararapat na tayo rin ay maging tagabuo ng kalooban ng iba?

Ang Damdamin ng Tao sa Qurʾān

Pansinin ninyo kung gaano pinahahalagahan ng Qurʾān ang damdamin ng tao. Sinabi ng Allah:

﴿فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ ۝ وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ﴾

"Kaya ang ulila ay huwag mong apihin, at ang humihingi ay huwag mong sigawan." (Aḍ-Ḍuḥā 93:9–10)

Hindi sinabi ng Allah na bigyan mo ang bawat humihingi. Maaaring wala kang maibigay. Ngunit ang kanyang damdamin ay hindi mo dapat durugin.

At sinabi ng Allah:

﴿قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِّن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى﴾

"Ang mabuting salita at pagpapatawad ay higit na mabuti kaysa sa kawanggawa na sinusundan ng pananakit." (Al-Baqarah 2:263)

Mas mabuti pa ang magandang salita na walang kasamang pera kaysa sa perang may kasamang panunumbat.

At sa Sūrat an-Nisāʾ, talata 8, kapag hinahati ang mana at dumalo ang mga kamag-anak na walang bahagi, ang mga ulila, at ang mga dukha, iniutos ng Allah na bigyan sila mula roon at kausapin sila ng mabuting salita. Wala silang karapatan sa mana ayon sa batas. Ngunit naroon sila at nakatingin, kaya inalagaan ng Allah ang kanilang kalooban.

Ang Halimbawa ng Propeta ﷺ

Mga kapatid, ang ating Propeta ﷺ ang pinakamahusay sa pag-aalaga ng damdamin ng tao. Pakinggan natin ang apat na tagpo mula sa kanyang buhay.

Una, ang batang namatayan ng ibon. Iniulat ni Anas ibn Mālik (raḍiyallāhu ʿanhu) na may nakababata siyang kapatid na tinatawag na Abū ʿUmayr. May alaga itong maliit na ibon na namatay. Ang Sugo ng Allah ﷺ, ang pinuno ng ummah, ay lumapit sa bata at nagtanong:

«يَا أَبَا عُمَيْرٍ، مَا فَعَلَ النُّغَيْرُ؟»

"O Abū ʿUmayr, ano ang nangyari sa munting ibon?" (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 6203, at Muslim, blg. 2150.)

Isang bata lamang iyon, at isang ibon lamang. Ngunit sa Propeta ﷺ, walang kalungkutang napakaliit para pansinin.

Ikalawa, si Jābir ibn ʿAbdillāh. Namatay bilang shahīd ang kanyang ama sa Uḥud. Naiwan sa kanya ang mga kapatid at ang utang. Nakita siya ng Propeta ﷺ at tinanong:

«يَا جَابِرُ، مَا لِي أَرَاكَ مُنْكَسِرًا؟»

"O Jābir, bakit kita nakikitang wasak ang kalooban?" (Isinalaysay ni at-Tirmidhī, blg. 3010. Ḥasan.)

Nang ikuwento ni Jābir ang kanyang dinadala, ibinalita sa kanya ng Propeta ﷺ na kinausap ng Allah ang kanyang ama nang walang tabing. Hindi nabuhay muli ang ama, at hindi nawala agad ang utang. Ngunit nabuo ang puso ni Jābir.

Ikatlo, ang mga Anṣār pagkatapos ng Ḥunayn. Hinati ng Propeta ﷺ ang mga nasamsam sa mga bagong pasok sa Islām, at walang natanggap ang mga Anṣār. May naramdaman silang lungkot sa kanilang kalooban. Hindi ito binalewala ng Propeta ﷺ. Tinipon niya sila at sinabi:

«أَلَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالشَّاةِ وَالْبَعِيرِ، وَتَذْهَبُونَ بِالنَّبِيِّ ﷺ إِلَىٰ رِحَالِكُمْ؟»

"Hindi ba kayo nalulugod na ang mga tao ay uuwing dala ang mga tupa at kamelyo, samantalang kayo ay uuwi sa inyong mga tahanan kasama ang Propeta ﷺ?" (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 4330, at Muslim, blg. 1061.)

Sa salaysay ni Imām Aḥmad mula kay Abū Saʿīd al-Khudrī, umiyak sila hanggang mabasa ang kanilang mga balbas at sinabing nalulugod na sila.

Ikaapat, ang tagalinis ng masjid. May isang taong naglilinis ng masjid ng Propeta ﷺ. Namatay ito at inilibing ng mga Ṣaḥābah nang hindi ipinaalam sa Propeta ﷺ. Para sa kanila, maliit na bagay lamang iyon. Nang hanapin siya ng Propeta ﷺ at malaman ang nangyari, sinabi niya:

«أَفَلَا كُنْتُمْ آذَنْتُمُونِي؟»

"Bakit hindi ninyo ako sinabihan?" (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 458, at Muslim, blg. 956, mula kay Abū Hurayrah.)

Pumunta siya sa libingan at doon nagdasal para sa kanya. Ang taong hindi napapansin ng mga tao ay hinanap ng pinakamarangal na nilalang.

Maging ang Propeta ﷺ ay Pinaalalahanan

Nakita natin kung paano inalagaan ng Propeta ﷺ ang damdamin ng tao. Ngunit pansinin din kung paano ito itinuro mismo ng Allah sa kanya.

Minsan, abala ang Propeta ﷺ sa pag-anyaya sa mga pinuno ng Quraysh, umaasang yayakap sila sa Islām. Dumating si ʿAbdullāh ibn Umm Maktūm, isang bulag na Ṣaḥābī, at paulit-ulit na nagtanong. Kumunot ang noo ng Propeta ﷺ at bumaling siya sa iba. Kaya ibinaba ng Allah:

﴿عَبَسَ وَتَوَلَّىٰ ۝ أَن جَاءَهُ الْأَعْمَىٰ﴾

"Kumunot ang kanyang noo at tumalikod, dahil dumating sa kanya ang bulag." (ʿAbasa 80:1–2)

Mag-isip tayo, mga kapatid. Bulag ang lalaki. Hindi niya nakita ang pagkunot ng noo. Ngunit nagbaba pa rin ang Allah ng mga talatang babasahin hanggang sa Araw ng Paghuhukom.

Kung ganito kahalaga sa Allah ang damdaming hindi man lang nakakita ng pagkunot ng noo, paano pa kaya ang damdaming sinasadya nating saktan?

أَقُولُ قَوْلِي هَٰذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.

(Uupo sandali ang khaṭīb.)

---

IKALAWANG KHUTBAH

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَبَرَ قُلُوبَ عِبَادِهِ بِرَحْمَتِهِ، وَجَعَلَ إِدْخَالَ السُّرُورِ عَلَى الْمُسْلِمِ مِنْ أَحَبِّ الْأَعْمَالِ إِلَيْهِ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَىٰ يَوْمِ الدِّينِ.

أَمَّا بَعْدُ: فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ، وَأَحْسِنُوا إِلَىٰ خَلْقِهِ.

Mga kapatid, paano natin isasabuhay ang jabr al-khawāṭir? Narito ang limang paraan na kaya nating simulan ngayong araw.

1. Ang magandang salita at ngiti. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ»

"At ang mabuting salita ay ṣadaqah." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 2989, at Muslim, blg. 1009.)

Sinabi rin niya:

«لَا تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا، وَلَوْ أَنْ تَلْقَىٰ أَخَاكَ بِوَجْهٍ طَلْقٍ»

"Huwag mong maliitin ang anumang kabutihan, kahit ang pagsalubong sa iyong kapatid nang may maaliwalas na mukha." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 2626, mula kay Abū Dharr.)

2. Sa loob ng tahanan. Ang asawang pagod sa maghapon ay nabubuo sa isang "salamat." Ang magulang na matanda na ay nabubuo kapag pinakinggan ang kuwentong ilang ulit na niyang nasabi. Ang anak na bumagsak sa pagsusulit ay nangangailangan muna ng yakap bago ng sermon.

3. Sa mga nagdadalamhati at may sakit. Dalawin sila. Hindi kailangan ng mahabang payo. Minsan, sapat na ang iyong presensya at isang du'a.

4. Sa mga naglilingkod sa atin. Ang kasambahay, ang tsuper, ang guwardiya, ang tindera. Tawagin sila sa kanilang pangalan. Pasalamatan sila. Huwag silang pagalitan sa harap ng iba.

5. Sa mga bagong Muslim. Marami sa ating mga Balik-Islām ang iniwan ng pamilya at kaibigan dahil sa kanilang pananampalataya. Huwag nating hayaang maramdaman nilang nag-iisa sila sa loob ng masjid. Batiin sila, tabihan, at anyayahang kumain.

Sinabi ng Propeta ﷺ:

«وَأَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ سُرُورٌ تُدْخِلُهُ عَلَىٰ مُسْلِمٍ، أَوْ تَكْشِفُ عَنْهُ كُرْبَةً، أَوْ تَقْضِي عَنْهُ دَيْنًا، أَوْ تَطْرُدُ عَنْهُ جُوعًا»

"At ang pinakamamahal na gawa sa Allah ay ang kagalakang ipinapasok mo sa puso ng isang Muslim, o ang pag-alis mo ng kanyang pasanin, o ang pagbabayad mo ng kanyang utang, o ang pagpawi mo ng kanyang gutom." (Isinalaysay ni aṭ-Ṭabarānī mula kay Ibn ʿUmar. Ḥasan ayon kay al-Albānī sa Ṣaḥīḥ al-Jāmiʿ, blg. 176.)

Isang Babala

Kung ang pagbuo ng puso ay kabilang sa pinakamamahal na gawa, ang pagwasak nito ay mabigat na kasalanan. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ»

"Ang Muslim ay ang taong ligtas ang mga Muslim sa kanyang dila at kamay." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 10, at Muslim, blg. 40.)

Nauna ang dila kaysa kamay. Ang sugat ng kamay ay gumagaling sa loob ng ilang linggo. Ang sugat ng salita ay maaaring dalhin ng tao hanggang libingan.

Mag-ingat tayo sa biro na nakakasakit, sa panunumbat, at sa pagpapahiya sa harap ng iba. Mag-ingat din tayo sa ating isinusulat sa social media. Ang komentong isinulat sa loob ng limang segundo ay maaaring sumira sa isang tao nang maraming taon.

Mga kapatid, bago tayo umuwi ngayong araw, tanungin natin ang ating sarili: sino ang taong nasaktan ko na dapat kong hingan ng tawad? At sino ang taong malungkot na kaya kong pasayahin bago lumubog ang araw?

Sinabi ng Allah:

﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾ [الْأَحْزَابُ: ٥٦]

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

اللَّهُمَّ اجْبُرْ قُلُوبَنَا الْمُنْكَسِرَةَ، وَاجْعَلْنَا جَابِرِينَ لِخَوَاطِرِ عِبَادِكَ.

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَنَا كُلَّ كَلِمَةٍ آذَيْنَا بِهَا إِخْوَانَنَا، عَمْدًا أَوْ خَطَأً.

اللَّهُمَّ اشْفِ مَرْضَانَا، وَارْحَمْ مَوْتَانَا، وَفَرِّجْ هَمَّ الْمَهْمُومِينَ مِنَّا.

اللَّهُمَّ ثَبِّتْ إِخْوَانَنَا الَّذِينَ دَخَلُوا فِي الْإِسْلَامِ حَدِيثًا، وَأَلِّفْ بَيْنَ قُلُوبِنَا.

﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ﴾ [الْبَقَرَةُ: ٢٠١]

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.

---

Mga Sanggunian

• «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي، وَارْحَمْنِي، وَاجْبُرْنِي...» — at-Tirmidhī 284 (Du'a sa pagitan ng dalawang sujūd)

• «يَا أَبَا عُمَيْرٍ، مَا فَعَلَ النُّغَيْرُ؟» — al-Bukhārī 6203; Muslim 2150 (Muttafaqun ʿalayh)

• «يَا جَابِرُ، مَا لِي أَرَاكَ مُنْكَسِرًا؟» — at-Tirmidhī 3010 (Ḥasan)

• «أَلَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالشَّاةِ وَالْبَعِيرِ...» — al-Bukhārī 4330; Muslim 1061 (Muttafaqun ʿalayh)

• Ang pag-iyak ng mga Anṣār hanggang mabasa ang kanilang balbas — Aḥmad, al-Musnad, mula kay Abū Saʿīd al-Khudrī (Ḥasan)

• «أَفَلَا كُنْتُمْ آذَنْتُمُونِي؟» — al-Bukhārī 458; Muslim 956 (Muttafaqun ʿalayh)

• «وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ» — al-Bukhārī 2989; Muslim 1009 (Muttafaqun ʿalayh)

• «لَا تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا...» — Muslim 2626 (Ṣaḥīḥ)

• «وَأَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ سُرُورٌ تُدْخِلُهُ عَلَىٰ مُسْلِمٍ...» — aṭ-Ṭabarānī; Ṣaḥīḥ al-Jāmiʿ 176 (Ḥasan ayon kay al-Albānī)

• «الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ...» — al-Bukhārī 10; Muslim 40 (Muttafaqun ʿalayh)

• Mga ayah — Āl ʿImrān 3:102; Al-Ḥashr 59:23; Aḍ-Ḍuḥā 93:9–10; Al-Baqarah 2:263; An-Nisāʾ 4:8; ʿAbasa 80:1–2; Al-Aḥzāb 33:56; Al-Baqarah 2:201 (Qurʾān)