Ḥaqq aṭ-Ṭarīq: Ang mga Karapatan ng Daan

Paksa: Ang asal ng Muslim sa kalsada ayon sa Qurʾān at Sunnah, kasama ang trapiko, paradahan, bangketa, at kalinisan ng daan

UNANG KHUTBAH

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ لَنَا الْأَرْضَ مَهْدًا، وَسَلَكَ لَنَا فِيهَا سُبُلًا، وَجَعَلَ إِمَاطَةَ الْأَذَىٰ عَنِ الطَّرِيقِ شُعْبَةً مِنَ الْإِيمَانِ، وَجَعَلَ كَفَّ الْأَذَىٰ عَنِ النَّاسِ صَدَقَةً مِنَ الْمَرْءِ عَلَىٰ نَفْسِهِ.

وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا، وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ.

وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، الَّذِي عَلَّمَ أُمَّتَهُ كُلَّ خَيْرٍ حَتَّىٰ آدَابَ الطَّرِيقِ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ، وَسَلَّمَ تَسْلِيمًا كَثِيرًا.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ﴾ [آلُ عِمْرَانَ: ١٠٢]

﴿يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا﴾ [النِّسَاءُ: ١]

أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ أَصْدَقَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ، وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ ﷺ، وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ، وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ.

Mga kapatid kong Muslim, mga lingkod ng Allah,

Ang Islām ay hindi lang relihiyon ng masjid. Ang Islām ay sumasama sa atin paglabas natin ng pinto ng masjid, sa kalsada, sa jeep, sa motor, sa bangketa, at sa paradahan. Isa sa mga paksang bihirang mapag-usapan sa ating mga khutbah, kahit napakalapit sa ating buhay araw-araw, ay ang mga karapatan ng daan.

Isinalaysay ni Abū Saʿīd al-Khudrī (raḍiyallāhu ʿanhu) na sinabi ng Propeta ﷺ:

«إِيَّاكُمْ وَالْجُلُوسَ فِي الطُّرُقَاتِ»

قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا لَنَا بُدٌّ مِنْ مَجَالِسِنَا نَتَحَدَّثُ فِيهَا، قَالَ:

«فَإِذَا أَبَيْتُمْ إِلَّا الْمَجْلِسَ فَأَعْطُوا الطَّرِيقَ حَقَّهُ»

قَالُوا: وَمَا حَقُّهُ؟ قَالَ:

«غَضُّ الْبَصَرِ، وَكَفُّ الْأَذَىٰ، وَرَدُّ السَّلَامِ، وَالْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ، وَالنَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَرِ»

"Iwasan ninyo ang pag-upo sa mga daan." Sinabi nila: "O Sugo ng Allah, kailangan namin ang aming mga upuan kung saan kami nag-uusap." Sinabi niya: "Kung hindi ninyo maiiwasan ang pag-upo roon, ibigay ninyo sa daan ang karapatan nito." Sinabi nila: "Ano ang karapatan nito?" Sinabi niya: "Ang pagbaba ng paningin, ang pag-iwas sa pananakit, ang pagsagot sa pagbati ng salām, ang pag-uutos ng kabutihan, at ang pagbabawal ng kasamaan." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 6229, at Muslim, blg. 2121.)

Isa-isahin natin ang limang karapatang ito.

Una: Ang Pagbaba ng Paningin (Ghaḍḍ al-Baṣar)

Ang daan ay lugar na dinaraanan ng lahat: lalaki, babae, bata, at matanda. Sinabi ng Allah:

﴿قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَزْكَىٰ لَهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ﴾

"Sabihin mo sa mga lalaking mananampalataya na ibaba nila ang kanilang paningin at ingatan ang kanilang mga maselang bahagi. Iyan ay higit na dalisay para sa kanila. Katotohanan, ang Allah ay Ganap na Nakababatid sa kanilang ginagawa." (An-Nūr 24:30)

Sinabi ng Propeta ﷺ kay ʿAlī (raḍiyallāhu ʿanhu):

«يَا عَلِيُّ، لَا تُتْبِعِ النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ، فَإِنَّ لَكَ الْأُولَىٰ وَلَيْسَتْ لَكَ الْآخِرَةُ»

"O ʿAlī, huwag mong sundan ng isa pang tingin ang unang tingin. Ang una ay para sa iyo (pinatatawad), pero ang pangalawa ay hindi na para sa iyo." (Isinalaysay ni Abū Dāwūd, blg. 2149, at at-Tirmidhī, blg. 2777. Ḥasan.)

Kaya ang mga tambay sa kanto na tinititigan at binabastos ang mga dumaraang babae ay lumalabag sa unang karapatan ng daan.

Ikalawa: Ang Pag-iwas sa Pananakit (Kaff al-Adhā)

Ito ang pinakamalawak na karapatan. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ»

"Ang Muslim ay ang taong ligtas ang mga Muslim sa kanyang dila at kamay." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 10, at Muslim, blg. 40.)

At sinabi ng Allah:

﴿وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا﴾

"At ang mga nananakit sa mga lalaki at babaeng mananampalataya nang wala silang ginawang masama ay tiyak na nagpasan ng paninirang-puri at malinaw na kasalanan." (Al-Aḥzāb 33:58)

Mga kapatid, tingnan natin ang ating mga kalsada ngayon. Ano ang mga uri ng pananakit sa daan sa ating panahon?

Ang mapanganib na pagmamaneho. Ang pag-overtake nang walang ingat, ang pagpapatakbo nang mabilis sa makitid na kalye, at ang paglusot sa pulang ilaw ay naglalagay sa buhay ng iba sa panganib.
Ang pagharang sa daan. Ang pagparada sa harap ng gate ng iba, ang double parking, at ang paglalagay ng paninda sa bangketa hanggang sa mapilitang maglakad sa kalsada ang mga tao.
At dito, mga kapatid, ay may paalala para sa ating lahat tuwing Jumuʿah: Ilang beses na tayong nakaharang sa gate ng mga kapitbahay ng masjid dahil nagmamadali tayong pumasok sa ṣalāh? Hindi magandang larawan ng Islām ang manalangin ka sa loob habang ang iyong sasakyan ay nagpapahirap sa kapitbahay sa labas.
Ang ingay. Ang malakas na busina nang walang dahilan, ang tambutsong sinadyang paingayin, at ang malakas na musika. Sinabi ni Luqmān sa kanyang anak:

﴿وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِن صَوْتِكَ ۚ إِنَّ أَنكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ﴾

"At maging katamtaman ka sa iyong paglakad, at hinaan mo ang iyong tinig. Katotohanan, ang pinakapangit sa lahat ng tinig ay ang tinig ng asno." (Luqmān 31:19)

Ang dumi sa daan. Ang pagtatapon ng basura, ang pagdura, at ang pag-ihi sa tabi ng kalsada. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«اتَّقُوا اللَّعَّانَيْنِ»

قَالُوا: وَمَا اللَّعَّانَانِ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ:

«الَّذِي يَتَخَلَّىٰ فِي طَرِيقِ النَّاسِ أَوْ فِي ظِلِّهِمْ»

"Iwasan ninyo ang dalawang bagay na nagdadala ng sumpa." Sinabi nila: "Ano ang dalawang iyon, O Sugo ng Allah?" Sinabi niya: "Ang pagdumi sa daanan ng mga tao o sa kanilang lilim (na pinagpapahingahan)." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 269, mula kay Abū Hurayrah.)

Ang Pagsunod sa mga Batas Trapiko

Paalala rin ito, mga kapatid: ang pagsunod sa mga batas trapiko ay hindi lang usapin ng multa. Ipinaliwanag ng mga ulama, gaya ni Shaykh Muḥammad ibn Ṣāliḥ al-ʿUthaymīn (raḥimahullāh), na ang mga batas trapiko na inilagay para sa kaligtasan ng tao ay kabilang sa pagsunod sa mga namumuno sa mabuting bagay. Sinabi ng Allah:

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنكُمْ﴾

"O kayong mga naniwala, sundin ninyo ang Allah, sundin ninyo ang Sugo, at ang mga may kapangyarihan sa inyo." (An-Nisāʾ 4:59)

Ang paglusot sa pulang ilaw, kahit walang pulis na nakakikita, ay paglabag dahil ang Allah ay nakakikita.

Ikatlo: Ang Pagsagot sa Salām

Ikatlong karapatan ng daan ang pagsagot sa salām. Huwag nating hayaang maging lugar lang ng pagmamadali at pagsisigawan ang ating mga kalsada. Ang salām ay nagpapalaganap ng pagmamahalan sa pagitan ng mga Muslim.

Ikaapat at Ikalima: Ang Pag-uutos ng Kabutihan at Pagbabawal ng Kasamaan

Kasama rin dito ang pagtulong sa nangangailangan sa daan: pagtuturo ng direksyon sa naliligaw, pagtulong sa matandang tumatawid, at pagtulong sa nasiraan ng sasakyan. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«وَإِرْشَادُكَ الرَّجُلَ فِي أَرْضِ الضَّلَالِ لَكَ صَدَقَةٌ»

"At ang pagtuturo mo ng daan sa taong naliligaw ay ṣadaqah para sa iyo." (Isinalaysay ni at-Tirmidhī, blg. 1956, mula kay Abū Dharr. Ṣaḥīḥ.)

Ang Pag-alis ng Sagabal ay Bahagi ng Īmān

Mga kapatid, isipin ninyo kung gaano kataas ang pagpapahalaga ng Islām sa daan. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ أَوْ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً، فَأَفْضَلُهَا قَوْلُ: لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَدْنَاهَا إِمَاطَةُ الْأَذَىٰ عَنِ الطَّرِيقِ، وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الْإِيمَانِ»

"Ang īmān ay may pitumpu't ilang sanga o animnapu't ilang sanga. Ang pinakamataas dito ay ang pagsasabi ng Lā ilāha illallāh, at ang pinakamababa ay ang pag-alis ng sagabal sa daan. At ang hiya ay isang sanga ng īmān." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 35, mula kay Abū Hurayrah.)

Pansinin: ang pinakamataas na sanga ng īmān ay ang Tawḥīd, at sa parehong hadith ay binanggit ang pag-alis ng sagabal sa daan. Iisang puno ang pinanggagalingan ng dalawa.

At sinabi rin ng Propeta ﷺ:

«لَقَدْ رَأَيْتُ رَجُلًا يَتَقَلَّبُ فِي الْجَنَّةِ فِي شَجَرَةٍ قَطَعَهَا مِنْ ظَهْرِ الطَّرِيقِ، كَانَتْ تُؤْذِي النَّاسَ»

"Nakita ko ang isang lalaking nagpapakasaya sa Jannah dahil sa isang punong pinutol niya mula sa gitna ng daan, na nakasasakit sa mga tao." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 1914, mula kay Abū Hurayrah.)

Isang sanga lang ng puno, kapatid. Hindi ito mahabang qiyām o malaking ṣadaqah. Isang sagabal lang sa daan ang inalis, at pumasok siya sa Jannah. Kaya huwag mong maliitin ang pag-alis ng bato, pako, bubog, o basura sa kalsada.

أَقُولُ قَوْلِي هَٰذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.

IKALAWANG KHUTBAH

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِلْإِسْلَامِ، وَعَلَّمَنَا آدَابَهُ فِي الْبُيُوتِ وَالْأَسْوَاقِ وَالطُّرُقَاتِ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَىٰ يَوْمِ الدِّينِ.

أَمَّا بَعْدُ: فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ، وَأَعْطُوا الطَّرِيقَ حَقَّهُ.

Mga kapatid, inilarawan ng Allah ang mga tunay na lingkod ng Ar-Raḥmān sa kanilang paglalakad:

﴿وَعِبَادُ الرَّحْمَٰنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا﴾

"At ang mga lingkod ng Ar-Raḥmān ay ang mga lumalakad sa lupa nang may kababaang-loob, at kapag kinausap sila ng mga mangmang, sinasabi nila: Salām (mga salitang mapayapa)." (Al-Furqān 25:63)

Pansinin ang ikalawang bahagi. Kapag may nagalit sa iyo sa trapiko, may bumusina, may sumigaw, o may nagmura, ang tugon ng lingkod ng Ar-Raḥmān ay kapayapaan, hindi away sa kalsada.

Dalhin natin pag-uwi ang mga ito:

Pumarada nang maayos, lalo na tuwing Jumuʿah. Huwag harangan ang gate ng sinuman.
Sumunod sa batas trapiko kahit walang nakatingin, dahil ang Allah ay nakatingin.
Alisin ang sagabal na makikita mo sa daan, at ituring itong ṣadaqah.
Panatilihin ang kalmado sa kalsada, at sagutin ng salām ang galit ng iba.

Sinabi ng Allah:

﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾ [الْأَحْزَابُ: ٥٦]

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِمَّنْ يَسْلَمُ الْمُسْلِمُونَ مِنْ أَلْسِنَتِهِمْ وَأَيْدِيهِمْ.

اللَّهُمَّ احْفَظْنَا فِي طُرُقَاتِنَا وَأَسْفَارِنَا، وَاحْفَظْ بِنَا عِبَادَكَ.

اللَّهُمَّ اهْدِنَا لِأَحْسَنِ الْأَخْلَاقِ، لَا يَهْدِي لِأَحْسَنِهَا إِلَّا أَنْتَ، وَاصْرِفْ عَنَّا سَيِّئَهَا، لَا يَصْرِفُ عَنَّا سَيِّئَهَا إِلَّا أَنْتَ.

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ.

﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ﴾ [الْبَقَرَةُ: ٢٠١]

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.

Mga Sanggunian

Hadith ng Ḥaqq aṭ-Ṭarīq — al-Bukhārī 6229; Muslim 2121 (Muttafaqun ʿalayh)
«يَا عَلِيُّ، لَا تُتْبِعِ النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ...» — Abū Dāwūd 2149; at-Tirmidhī 2777 (Ḥasan)
«الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ...» — al-Bukhārī 10; Muslim 40 (Muttafaqun ʿalayh)
«اتَّقُوا اللَّعَّانَيْنِ» — Muslim 269 (Ṣaḥīḥ)
«وَإِرْشَادُكَ الرَّجُلَ فِي أَرْضِ الضَّلَالِ...» — at-Tirmidhī 1956 (Ṣaḥīḥ)
«الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ...» — Muslim 35 (Ṣaḥīḥ)
Ang lalaking pumasok sa Jannah dahil sa punong inalis — Muslim 1914 (tingnan din al-Bukhārī 652) (Ṣaḥīḥ)
«اللَّهُمَّ اهْدِنِي لِأَحْسَنِ الْأَخْلَاقِ...» — Muslim 771 (du'a al-istiftāḥ) (Ṣaḥīḥ)
Mga ayah — An-Nūr 24:30; Al-Aḥzāb 33:58; Luqmān 31:19; An-Nisāʾ 4:59; Al-Furqān 25:63 (Qurʾān)
Fatwa tungkol sa pagsunod sa batas trapiko — Shaykh Ibn ʿUthaymīn

Khutbah