Falyaqul Khayran aw Liyaṣmut: Ang Panganib ng Dila

---

UNANG KHUTBAH

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ الْإِنْسَانَ عَلَّمَهُ الْبَيَانَ، وَجَعَلَ عَلَيْهِ رَقِيبًا عَتِيدًا يُحْصِي مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ، وَجَعَلَ حِفْظَ اللِّسَانِ سَبِيلًا إِلَى الْجِنَانِ.

وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا، وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ.

وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، أَصْدَقُ النَّاسِ لَهْجَةً، وَأَحْفَظُهُمْ لِلِسَانِهِ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ، وَسَلَّمَ تَسْلِيمًا كَثِيرًا.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ﴾ [آلُ عِمْرَانَ: ١٠٢]

﴿مَّا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ﴾ [ق: ١٨]

أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ أَصْدَقَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ، وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ ﷺ، وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ، وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ.

---

Mga kapatid kong Muslim, mga lingkod ng Allah,

Ang dila ay maliit na bahagi ng katawan. Walang buto, magaan, at madaling igalaw. Ngunit ayon sa Sunnah, ito ang maaaring magpasok sa tao sa Jannah o maghulog sa kanya sa Impiyerno.

Sinabi ng Allah: "Walang salitang binibigkas ang tao malibang may nakahandang tagapagbantay sa tabi niya." (Qāf 50:18) Bawat salita, biro, reklamo, at tsismis ay isinusulat.

Magsalita ng Mabuti o Manahimik

Sinabi ng Propeta ﷺ:

«مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ»

"Sinumang naniniwala sa Allah at sa Huling Araw, magsalita siya ng mabuti o manahimik." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 6018, at Muslim, blg. 47, mula kay Abū Hurayrah.)

Iniugnay ng Propeta ﷺ ang pag-iingat sa dila sa īmān sa Allah at sa Huling Araw. Bago ka magsalita, tanungin mo ang sarili mo: "Mabuti ba ito?" Kung hindi, ang pananahimik ay ʿibādah.

Binanggit ni Imām an-Nawawī (raḥimahullāh) sa kanyang paliwanag sa hadith na ito na sinabi ni Imām ash-Shāfiʿī: kapag nais magsalita ng isang tao, mag-isip muna siya. Kung malinaw na may kabutihan, magsalita siya. Kung may pag-aalinlangan, huwag muna siyang magsalita hanggang maging malinaw.

At ganito kaingat ang mga Ṣaḥābah. Iniulat sa al-Muwaṭṭaʾ ni Imām Mālik na pumasok si ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb kay Abū Bakr aṣ-Ṣiddīq (raḍiyallāhu ʿanhumā) at nakita niyang hinihila ni Abū Bakr ang sarili niyang dila. Sinabi ni ʿUmar: "Tigil! Patawarin ka nawa ng Allah." Sinabi ni Abū Bakr: "Ito ang nagdala sa akin sa mga kapahamakan."

Mga kapatid, si Abū Bakr ang pinakamabuting tao sa ummah na ito pagkatapos ng Propeta ﷺ, ang pinangakuan ng Jannah. Ngunit natatakot pa rin siya sa kanyang dila. Paano pa kaya tayo, na nagsasalita nang walang tigil sa harap ng tao at sa social media?

Isang Salitang Hindi Mo Pinansin

Sinabi ng Propeta ﷺ:

«إِنَّ الْعَبْدَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ رِضْوَانِ اللَّهِ لَا يُلْقِي لَهَا بَالًا يَرْفَعُهُ اللَّهُ بِهَا دَرَجَاتٍ، وَإِنَّ الْعَبْدَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ لَا يُلْقِي لَهَا بَالًا يَهْوِي بِهَا فِي جَهَنَّمَ»

"Katotohanan, ang alipin ay nagsasabi ng isang salitang kinalulugdan ng Allah, na hindi niya gaanong pinapansin, at itinataas siya ng Allah dahil dito nang ilang antas. At katotohanan, ang alipin ay nagsasabi ng isang salitang kinagagalitan ng Allah, na hindi niya gaanong pinapansin, at bumabagsak siya dahil dito sa Jahannam." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 6478, mula kay Abū Hurayrah.)

Lā yulqī lahā bālan, hindi niya pinansin. Hindi niya inakalang mabigat iyon. Isang biro tungkol sa relihiyon, isang panlalait, isang kasinungalingan para lang may masabi.

At may mga salitang mas mabigat pa kaysa sa iba: ang mga biro tungkol sa relihiyon. Sa ekspedisyon sa Tabūk, may mga munāfiq na nagbiro tungkol sa Propeta ﷺ at sa kanyang mga kasama, na sinasabing sila ay matakaw, sinungaling, at duwag. Nang tanungin sila, sinabi nila: "Nagbibiruan lamang kami at naglilibang." At ibinaba ng Allah:

﴿قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ ۝ لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَانِكُمْ﴾

"Sabihin mo: Ang Allah ba, ang Kanyang mga ayah, at ang Kanyang Sugo ang inyong pinagtatawanan? Huwag na kayong magdahilan. Tunay na kayo ay tumanggi na pagkatapos ng inyong īmān." (At-Tawbah 9:65–66)

Mga kapatid, mag-ingat tayo sa mga biro tungkol sa ṣalāh, sa hijab, sa balbas, sa Jannah, at sa Impiyerno. Mag-ingat tayo sa mga memes na nanunuya sa mga bagay ng dīn. Ang sinabi ng mga taong iyon ay "biro lamang," ngunit ang hatol ng Allah ay napakabigat.

Ang Ani ng mga Dila

Tinanong ni Muʿādh ibn Jabal (raḍiyallāhu ʿanhu) ang Propeta ﷺ tungkol sa gawaing magpapasok sa kanya sa Jannah. Itinuro sa kanya ng Propeta ﷺ ang mga haligi ng Islām at ang mga pinto ng kabutihan. Pagkatapos ay hinawakan niya ang kanyang dila at sinabi: "Pigilan mo ito." Sinabi ni Muʿādh: "O Propeta ng Allah, mananagot ba kami sa aming sinasabi?" Sinabi niya:

«ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا مُعَاذُ، وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ فِي النَّارِ عَلَىٰ وُجُوهِهِمْ إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ؟»

"Mawalan ka sana ng ina, O Muʿādh! Mayroon bang ibang naghahagis sa mga tao sa Apoy sa kanilang mga mukha maliban sa ani ng kanilang mga dila?" (Isinalaysay ni at-Tirmidhī, blg. 2616. Ḥasan ṣaḥīḥ.)

At sinabi rin ng Propeta ﷺ:

«مَنْ يَضْمَنْ لِي مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَمَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ أَضْمَنْ لَهُ الْجَنَّةَ»

"Sinumang magbibigay sa akin ng garantiya sa nasa pagitan ng kanyang dalawang panga at sa nasa pagitan ng kanyang dalawang binti, gagarantiyahan ko siya ng Jannah." (Isinalaysay ni al-Bukhārī, blg. 6474, mula kay Sahl ibn Saʿd.)

Pansinin din ang konteksto ng hadith ni Muʿādh. Bago hawakan ng Propeta ﷺ ang kanyang dila, itinuro muna niya ang mga pinakamalalaking bagay sa Islām: ang ulo ng lahat ng bagay ay ang Islām, ang haligi nito ay ang ṣalāh, at ang tuktok nito ay ang jihād. Pagkatapos ay sinabi niya: "Nais mo bang ipaalam ko sa iyo ang susi ng lahat ng iyan?" At hinawakan niya ang kanyang dila.

Ibig sabihin, mga kapatid, ang ṣalāh, ang pag-aayuno, at ang lahat ng ʿibādah ay maaaring masira dahil sa dila. Ang pag-iingat sa dila ang nagpapanatili sa lahat ng iba pa.

Ang Ghībah: Pagkain ng Laman ng Patay na Kapatid

Sinabi ng Allah:

﴿وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ﴾

"At huwag kayong magsalita ng masama tungkol sa isa't isa nang talikuran. Gusto ba ng isa sa inyo na kainin ang laman ng kanyang patay na kapatid? Tiyak na kasusuklaman ninyo ito." (Al-Ḥujurāt 49:12)

Ano ang ghībah? Tinanong ng Propeta ﷺ ang mga Ṣaḥābah:

«أَتَدْرُونَ مَا الْغِيبَةُ؟»

قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، قَالَ:

«ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ»

قِيلَ: أَفَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ فِي أَخِي مَا أَقُولُ؟ قَالَ:

«إِنْ كَانَ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ فَقَدْ بَهَتَّهُ»

"Alam ba ninyo kung ano ang ghībah?" Sinabi nila: "Ang Allah at ang Kanyang Sugo ang higit na nakaaalam." Sinabi niya: "Ang pagbanggit mo sa iyong kapatid ng bagay na ayaw niya." May nagtanong: "Paano kung totoo ang sinasabi ko tungkol sa kanya?" Sinabi niya: "Kung totoo ang sinasabi mo, nag-ghībah ka na sa kanya. At kung hindi totoo, siniraan mo siya ng kasinungalingan." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 2589, mula kay Abū Hurayrah.)

Kaya hindi palusot ang "Totoo naman, eh." Kung totoo, ghībah. Kung hindi totoo, buhtān, na mas mabigat pa.

At pakinggan kung gaano kabigat kahit ang isang maikling ghībah. Minsan ay sinabi ni ʿĀʾishah (raḍiyallāhu ʿanhā) tungkol kay Ṣafiyyah, isa pang asawa ng Propeta ﷺ: "Sapat na sa iyo si Ṣafiyyah na ganito at ganito," na tinutukoy na siya ay maliit. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«لَقَدْ قُلْتِ كَلِمَةً لَوْ مُزِجَتْ بِمَاءِ الْبَحْرِ لَمَزَجَتْهُ»

"Nagsabi ka ng isang salita na kung ihahalo sa tubig ng dagat, mababago nito ang dagat." (Isinalaysay ni Abū Dāwūd, blg. 4875, at at-Tirmidhī, blg. 2502. Ṣaḥīḥ.)

Isang salita lamang tungkol sa pisikal na anyo ng isang tao, ngunit kung ihahalo sa buong dagat, dudumihan nito ang dagat. Ilang ganitong salita na ang ating nasabi: "Ang taba niya," "Ang itim niya," "Ang pangit ng boses niya"?

At inilarawan ng Propeta ﷺ ang nakita niya sa gabi ng Miʿrāj:

«لَمَّا عُرِجَ بِي مَرَرْتُ بِقَوْمٍ لَهُمْ أَظْفَارٌ مِنْ نُحَاسٍ يَخْمُشُونَ وُجُوهَهُمْ وَصُدُورَهُمْ، فَقُلْتُ: مَنْ هَٰؤُلَاءِ يَا جِبْرِيلُ؟ قَالَ: هَٰؤُلَاءِ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ لُحُومَ النَّاسِ، وَيَقَعُونَ فِي أَعْرَاضِهِمْ»

"Nang ako ay iakyat (sa langit), dumaan ako sa mga taong may mga kuko na tanso, na kinakalmot nila ang kanilang mga mukha at dibdib. Sinabi ko: Sino ang mga ito, O Jibrīl? Sinabi niya: Sila ang mga kumakain ng laman ng mga tao at sumisira sa kanilang dangal." (Isinalaysay ni Abū Dāwūd, blg. 4878, mula kay Anas. Ṣaḥīḥ.)

At kung naroon ka habang may nag-gī-ghībah, huwag kang manahimik lamang. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«مَنْ رَدَّ عَنْ عِرْضِ أَخِيهِ رَدَّ اللَّهُ عَنْ وَجْهِهِ النَّارَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»,

"Sinumang ipagtanggol ang dangal ng kanyang kapatid, ilalayo ng Allah ang Apoy sa kanyang mukha sa Araw ng Paghuhukom." (at-Tirmidhī, blg. 1931, mula kay Abud-Dardāʾ. Ḥasan.)

Ang Biro na Kasinungalingan

At mag-ingat din tayo sa isang uri ng pananalita na itinuturing ng marami na walang anuman: ang pagsisinungaling upang magpatawa. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«وَيْلٌ لِلَّذِي يُحَدِّثُ فَيَكْذِبُ لِيُضْحِكَ بِهِ الْقَوْمَ، وَيْلٌ لَهُ، وَيْلٌ لَهُ»

"Kapighatian sa taong nagsasalita at nagsisinungaling upang patawanin ang mga tao. Kapighatian sa kanya! Kapighatian sa kanya!" (Isinalaysay ni Abū Dāwūd, blg. 4990, at at-Tirmidhī, blg. 2315, mula kay Bahz ibn Ḥakīm. Ḥasan.)

Tatlong ulit na "kapighatian." Ilan sa atin ang gumagawa ng kuwentong hindi totoo para lamang magpatawa sa inuman ng kape, sa group chat, o sa social media?

At sa kabilang banda, pakinggan ang pangako ng Propeta ﷺ:

«أَنَا زَعِيمٌ بِبَيْتٍ فِي رَبَضِ الْجَنَّةِ لِمَنْ تَرَكَ الْمِرَاءَ وَإِنْ كَانَ مُحِقًّا، وَبِبَيْتٍ فِي وَسَطِ الْجَنَّةِ لِمَنْ تَرَكَ الْكَذِبَ وَإِنْ كَانَ مَازِحًا، وَبِبَيْتٍ فِي أَعْلَى الْجَنَّةِ لِمَنْ حَسَّنَ خُلُقَهُ»

"Ako ang tagagarantiya ng isang bahay sa paligid ng Jannah para sa sinumang umiwas sa pakikipagtalo kahit siya ay nasa tama, ng isang bahay sa gitna ng Jannah para sa sinumang umiwas sa pagsisinungaling kahit nagbibiro, at ng isang bahay sa pinakamataas na bahagi ng Jannah para sa sinumang pinaganda ang kanyang asal." (Isinalaysay ni Abū Dāwūd, blg. 4800, mula kay Abū Umāmah. Ḥasan.)

Mga kapatid, tatlong bahay sa Jannah, at ang lahat ng ito ay may kinalaman sa dila: ang pag-iwas sa pakikipagtalo, ang pag-iwas sa kasinungalingan kahit biro, at ang mabuting asal na kalakhan ay nasa pananalita. Hindi ba sulit na pigilan natin ang ating dila para sa mga bahay na ito?

أَقُولُ قَوْلِي هَٰذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.

(Uupo sandali ang khaṭīb.)

---

IKALAWANG KHUTBAH

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَمَرَنَا بِالْقَوْلِ السَّدِيدِ، وَنَهَانَا عَنِ الْغِيبَةِ وَالنَّمِيمَةِ وَقَوْلِ الزُّورِ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَىٰ يَوْمِ الدِّينِ.

أَمَّا بَعْدُ: فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ، وَاحْفَظُوا أَلْسِنَتَكُمْ.

Ang Namīmah: Ang Pagdadala ng Salita

Mas mabigat pa sa ghībah ang namīmah: ang pagdadala ng salita mula sa isang tao patungo sa iba upang sirain ang kanilang samahan. Sinabi ng Propeta ﷺ:

«لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ نَمَّامٌ»

"Hindi papasok sa Jannah ang tagapagdala ng salita (nammām)." (Isinalaysay ni Muslim, blg. 105, mula kay Ḥudhayfah.)

Ang Dila sa Ating Panahon: Ang mga Daliri

Mga kapatid, ang isinusulat mo ay katulad ng iyong sinasabi. Ang comment mo sa Facebook, ang post mo, ang mensahe mo sa group chat, at ang screenshot na ipinasa mo ay isinusulat lahat ng mga anghel. Sa katunayan, mas mabigat pa ito, dahil ang sinabi ng bibig ay maaaring makalimutan, pero ang isinulat online ay nananatili at kumakalat sa libu-libong tao.

Iniulat na sinabi ni ʿAbdullāh ibn Masʿūd (raḍiyallāhu ʿanhu): "Sumpa man sa Allah na walang ibang diyos maliban sa Kanya, walang bagay sa ibabaw ng lupa ang mas nangangailangan ng mahabang pagkakakulong kaysa sa dila."

Kailan Pinahihintulutan ang Pagbanggit ng Kamalian ng Iba?

Para sa katarungan, binanggit ng mga ulama, gaya ni Imām an-Nawawī sa Riyāḍ aṣ-Ṣāliḥīn, ang ilang pagkakataong pinahihintulutan ang pagbanggit ng masama tungkol sa iba, gaya ng pagrereklamo sa may kapangyarihan laban sa nang-aapi, paghingi ng fatwā, pagbabala sa mga tao laban sa nagpapakalat ng bidʿah o panloloko, at pagbibigay ng payo sa taong kumukonsulta tungkol sa mapapangasawa o kasosyo sa negosyo. Ngunit dapat itong gawin nang may tapat na layunin at sa sukat lamang ng pangangailangan, hindi bilang tsismis.

Sinabi ng Allah:

﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾ [الْأَحْزَابُ: ٥٦]

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

اللَّهُمَّ طَهِّرْ أَلْسِنَتَنَا مِنَ الْكَذِبِ وَالْغِيبَةِ وَالنَّمِيمَةِ، وَاجْعَلْهَا رَطْبَةً بِذِكْرِكَ.

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَنَا مَا قُلْنَاهُ وَمَا كَتَبْنَاهُ مِمَّا لَا يُرْضِيكَ.

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ.

﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ﴾ [الْبَقَرَةُ: ٢٠١]

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.

---

Mga Sanggunian

• «فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ» — al-Bukhārī 6018; Muslim 47 (Muttafaqun ʿalayh)

• «إِنَّ الْعَبْدَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ...» — al-Bukhārī 6478 (Ṣaḥīḥ)

• «وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ فِي النَّارِ... إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ» — at-Tirmidhī 2616 (Ḥasan ṣaḥīḥ)

• «مَنْ يَضْمَنْ لِي مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ...» — al-Bukhārī 6474 (Ṣaḥīḥ)

• «أَتَدْرُونَ مَا الْغِيبَةُ؟» — Muslim 2589 (Ṣaḥīḥ)

• «لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ نَمَّامٌ» — Muslim 105 (Ṣaḥīḥ)

• Pahayag ni Ibn Masʿūd tungkol sa pagkakulong ng dila — Ibn Abī ad-Dunyā, aṣ-Ṣamt; aṭ-Ṭabarānī (Athar)

• Ang mga pagkakataong pinahihintulutan ang pagbanggit ng iba — an-Nawawī, Riyāḍ aṣ-Ṣāliḥīn, Bāb mā yubāḥu min al-ghībah

• Paliwanag ni ash-Shāfiʿī sa pagsasalita — an-Nawawī, Sharḥ Ṣaḥīḥ Muslim (sa hadith blg. 47)

• Si Abū Bakr na humihila sa kanyang dila — Mālik, al-Muwaṭṭaʾ (Athar)

• «لَقَدْ قُلْتِ كَلِمَةً لَوْ مُزِجَتْ بِمَاءِ الْبَحْرِ...» — Abū Dāwūd 4875; at-Tirmidhī 2502 (Ṣaḥīḥ)

• Ang mga may kukong tanso sa gabi ng Miʿrāj — Abū Dāwūd 4878 (Ṣaḥīḥ)

• «مَنْ رَدَّ عَنْ عِرْضِ أَخِيهِ...» — at-Tirmidhī 1931 (Ḥasan)

• «وَيْلٌ لِلَّذِي يُحَدِّثُ فَيَكْذِبُ لِيُضْحِكَ بِهِ الْقَوْمَ...» — Abū Dāwūd 4990; at-Tirmidhī 2315 (Ḥasan)

• «أَنَا زَعِيمٌ بِبَيْتٍ فِي رَبَضِ الْجَنَّةِ...» — Abū Dāwūd 4800 (Ḥasan)

• Mga ayah — Āl ʿImrān 3:102; Qāf 50:18; Al-Ḥujurāt 49:12; At-Tawbah 9:65–66; Al-Aḥzāb 33:56; Al-Baqarah 2:201 (Qurʾān)